Τρίτη, Ιανουαρίου 08, 2008

Ίμρε και Ελέν



Λίγες ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα, το καφέ Κempinski του Βερολίνου είχε έναν υψηλό προσκεκλημένο: τον κρατούμενο του Άουσβιτς υπ΄αριθμόν 64.921. Ο κόσμος ήταν πολύς και το φως εναλλασσόταν συνεχώς με το σκοτάδι.

Το 1944, σε ηλικία 14 ετών, ο Ίμρε Κέρτες εκτοπίστηκε στο Άουσβιτς. Από τα 17 παιδιά της ηλικίας του που στάλθηκαν την ίδια περίοδο στο στρατόπεδο, μόνο εκείνος επέζησε. «Ο επιζήσας είναι μια εξαίρεση, η συνέπεια μιας βλάβης στη μηχανή του θανάτου», γράφει στην αυτοβιογραφία του με τίτλο «Φάκελλος Κ.» που μόλις κυκλοφόρησε στα γαλλικά από τις εκδόσεις Αctes Sud. Όποιος θέλει να μάθει κάτι για το Άουσβιτς, πρέπει να πάρει συνέντευξη από τους νεκρούς! Μόνο αυτοί γνωρίζουν. Οι επιζήσαντες, όπως εκείνος, έλαβαν έστω και σε ελάχιστο βαθμό μέρος στη μαζική εξόντωση. Είναι κατά κάποιο τρόπο συνένοχοι. Κι όταν επιστρέφουν στη φυσιολογική ζωή αισθάνονται ξένοι προς τον κόσμο. Να γιατί αυτοκτόνησε ο Πρίμο Λέβι. Να γιατί τόσο πολλοί σιωπούν, ιδιαίτερα στην Ανατολική Ευρώπη, όπου το κομμουνιστικό σύστημα αρνιόταν για δεκαετίες την πραγματικότητα.

Ο Ούγγρος Νομπελίστας διαφωνεί με την περίφημη ρήση του Αντόρνο ότι αποτελεί βαρβαρότητα να γράψεις ποίηση μετά το Άουσβιτς. Αν ακολουθούνταν αυτή η αρχή- λέει σε συνέντευξή του στο περιοδικό Le Ρoint - οι αναμνήσεις των στρατοπέδων θα εξαφανίζονταν κάποια στιγμή, μαζί με τους επιζήσαντες. Είναι απολύτως εφικτή η δημιουργία μετά το Άουσβιτς, ακόμη και η πρωτότυπη δημιουργία, όπως δείχνει η υπέροχη ταινία του Μπενίνι με τίτλο «Η ζωή είναι ωραία». Η «Λίστα του Σίντλερ», αντίθετα, αποτελεί παράδειγμα προς αποφυγή: ο Σπήλμπεργκ νόμιζε ότι οι επιζήσαντες είναι νικητές, κάτι σαν τους ήρωες της μυθολογίας. Μέγα λάθος. Η επιβίωση είναι βαριά, μια μελαγχολική γιορτή.

Ο Κέρτες αρνείται να γράφει απλώς μαρτυρίες, προτιμά να αναζητεί με τις λέξεις μια πραγματικότητα που διαφεύγει, αυτοαποκαλείται ηδονιστής, όσο κι αν αυτό ακούγεται παράδοξο. Μαρτυρία έγραψε, αντίθετα, η Ελέν Μπερ, μια Γαλλοεβραία που πέθανε στο Μπέλσεν σε ηλικία 23 ετών. Το ημερολόγιό της θα κυκλοφορήσει αυτήν την εβδομάδα στη Γαλλία και χαρακτηρίζεται ήδη το εκδοτικό γεγονός της χρονιάς. Οι πρώτες σελίδες είναι γεμάτες από περιγραφές της υπαίθρου γύρω από το Παρίσι. «Το νεαρό κορίτσι γνωρίζει ελάχιστα για την εβραϊκή του ταυτότητα, ο πόλεμος δεν την έχει αγγίξει, δεν έχει ιδέα για όσα συμβαίνουν στην υπόλοιπη Ευρώπη», λέει ο εκδότης του βιβλίου Αντουάν Σαμπάγκ. «Ερωτεύεται για πρώτη φορά. Αλλά στη συνέχεια τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν. Το βιβλίο διαβάζεται σαν μυθιστόρημα, αλλά το τέλος είναι πολύ θλιβερό».

Την απόφαση να εκδώσει το ημερολόγιο την πήρε η ανιψιά της. «Με τον τρόπο αυτό, η ψυχή της Ελέν θα συνεχίσει να ζει. Κι είναι μια ευαίσθητη ψυχή γεμάτη φως».

6 Comments:

At 8/1/08 3:20 μ.μ., Blogger Αθήναιος said...

Δεν ξέρω πως μπορεί να μιλάει κανείς για συνενοχή όταν αναφέρεται σε κρατούμενους, δλδ σε ανθρώπους από τους οποίους έχει αφαιρεθεί το δικαίωμα της βούλησης και της επιλογής πολλώ μάλλον δε που μιλάμε για κρατούμενους τους οποίους οι δεσμοφύλακές τους δεν τους θεωρούσαν καν ανθρώπους.

Στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης βιάστηκε η έννοια άνθρωπος γιαυτό και οι επιζήσαντες ως τυπικά θύματα βιασμού στην πλειοψηφία τους ντρεπόντουσαν να μιλήσουν γιαυτά που υπέστησαν.

Παρ'όλα αυτά το κείμενο είναι πολύ συγκινητικό. Αναρρωτιέμαι πώς θα μιλούμε για αυτή τη γενοκτονία και τί θα σκεφτόμαστε όταν θα έχουν πεθάνει όλοι οι επιβιώσαντες.

 
At 8/1/08 3:24 μ.μ., Blogger george said...

Μπραβο σας!! Μου αρεσουν ολα σας τα αρθρα!! Νομιζω οτι αυτο που κανετε ειναι αληθινη δημοσιογραφια!! Σπουδαζω Ηλεκτρ. Μηχ.&Μηχ. Η/Υ στο ΕΜΠ αλλα μου αρεσει πολυ η δημοσιογραφια. Διαβαζω απο το καλοκαιρι τα αρθρα σας και ειναι ολα μετα απο ερευνα και μελετη. Συνεχειστε ετσι!!

 
At 8/1/08 6:19 μ.μ., Blogger doh said...

"Το συμπέρασμα απ΄όλα αυτά αν μου επιτρέπετε ένα ακόμα παράθεμα, το τελευταίο, σας το υπόσχομαι, είναι αυτό που έλεγε ο Σοφοκλής: αυτό που περισσότερο πρέπει να προτιμάς είναι να μην είχες γεννηθεί. Εξάλλου και ο Σοπενχάουερ έχει γράψει περίπου το ίδιο: θα ήταν προτιμότερο να μην υπήρχε τίποτα. Καθώς στη Γη υπάρχει περισσότερος πόνος παρά ευχαρίστηση, κάθε είδος ικανοποίησης δεν είναι παρά μεταβατικό, γεννάει νέες επιθυμίες και νέες απογοητεύσεις, ενώ η αγωνία του ζώου που το κατασπαράζουν είναι μεγαλύτερη από την ευχαρίστηση αυτού που το κατασπαράζει. Ναι, το ξέρω, αυτά είναι δύο παραθέματα, αλλά εμπεριέχουν την ίδια ιδέα: στην πραγματικότητα ζούμε στο χειρότερο κόσμο που θα μπορούσε να υπάρχει. Ασφαλώς, ο πόλεμος τέλειωσε. Και σε όλους έγινε μάθημα: ποτέ πια πόλεμος. Είστε βέβαιοι ότι δε θα ξαναγίνει πόλεμος; Είστε βέβαιοι ότι ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος τέλειωσε; Κατά μία έννοια, ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος δεν τέλειωσε ποτέ, ή μάλλον θα τελειώσει όταν και το τελευταίο παιδί που γεννήθηκε την τελευταία ημέρα των μαχών θα πεθάνει από φυσικά αίτια.
Όμως ακόμα και τότε, ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος θα συνεχίζεται στη μνήμη των παιδιών του και των παιδιών των παιδιών του, μέχρι επιτέλους η κληροδοτημένη μνήμη να αρχίσει να διαλύεται, οι αναμνήσεις να ξεθωριάζουν, ο πόνος να αμβλύνεται, έστω και αν τότε η ανθρωπότητα θα έχει ήδη ξεχάσει προ πολλού τι πραγματικά συνέβη και όλα αυτά θα θεωρούνται παλιές ιστορίες, που δε θα τρομάζουν ούτε καν τα παιδιά, και ακόμα λιγότερο τα παιδιά όσων είναι νεκροί και όσων θα εύχονταν να είναι - νεκροί, εννοώ"

είναι η αφήγηση σε ένα ή πολλά φανταστικά πρόσωπα - κ τελικά μάλλον προς τον ίδιο του τον εαυτό, του πρώην αξιωματικού των SS κ πρωταγωνιστή του έργου, Δρος Μαξιμίλιαν Άουε - Από την εισαγωγή του συγκλονιστικού βιβλίου του Jonathan Littell "Ευμενίδες"

αν θυμάμαι καλά όταν κάποτε διάβασα στο blog του Νίκου Δήμου ότι το Ολοκαύτωμα είναι ένα από τα θέματα, ή ίσως το μοναδικό θέμα που δεν θα ήθελε να σχολιάσει δημοσίως γιατί τον πειράζει, το είχα θεωρήσει κάπως υπερβολικό παρ΄ ότι γνώριζα την ευαισθησία του συγγραφέα κ blogger για το θέμα. Κάθε βράδυ, αφήνοντας τις σελίδες του Littell κατά μέρος κ όσο κλιμακώνεται η ιστορία κατανοώ το γιατί..

@ george
χτύπησες ηλεκτροφόρα φλέβα κ ήρθες για να μείνεις, καθ΄ ότι ο Μιχάλης έχει ένα βασικό ελάττωμα σε αυτό που κάνει: είναι πολύ συνεπής. Δε μας έχει απογοητεύσει ποτέ.

 
At 8/1/08 6:24 μ.μ., Blogger Μιχάλης Μητσός said...

Παιδιά, κοκκινίζω. Είμαι πράγματι συνεπής - στη μετριότητά μου. Στην καλύτερη περίπτωση θεωρώ τον εαυτό μου μια χρυσή μετριότητα. Ισως επειδή, αγαπητέ George, είμαι ένας αποτυχημένος χημικός μηχανικός του ΕΜΠ.
Αρκετά για μένα. Αθήναιε, οι μόνοι που μπορούν να μιλάνε για συνενοχή είναι οι επιζήσαντες όπως ο Κέρτες.

 
At 8/1/08 10:12 μ.μ., Blogger nik-athenian said...

Συχνά πιάνω τον εαυτό μου να σκέφτεται πως θα αντιδρούσα αν κλεισμένος π.χ στο Μπέλσεν έβλεπα κάθε μέρα να λείπουν κατά τη βραδινή επιθεώρηση αρκετοί από αυτούς που ξύπνησαν το πρωί μαζί μου.
Η αίσθηση ότι θα με εξαφανίσουν κάποια μέρα αλλά ως τότε θα παίζουν με την αγωνία μου, νομίζω ότι θα γεννούσε ένα μούδιασμα του μυαλού.
Η αίσθηση ότι οι δικοί μου άνθρωποι είτε θα περνούσαν το ίδιο μαρτύριο είτε θα είχαν ήδη εξοντωθεί, νομίζω ότι θα με έριχνε εναλλάξ από τη λυσσασμένη οργή στην κατάθλιψη.
Η αίσθηση ότι και άλλα μάτια γύρω μου ήταν γεμάτα φόβο, και άλλα χέρια πάγωναν τη νύχτα, νομίζω ότι θα έκανε την καρδιά μου έτοιμη να σπάσει.
Αν επιζούσα νομίζω ότι είτε θα γλιστρούσα στον μηδενισμό, είτε στον ακτιβισμό για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Κοπέλες του Μαουτχάουζεν,
κοπέλες του Μπέλσεν,
μην είδατε την αγάπη μου;

Την είδαμε στην παγερή πλατεία
μ’ ένα αριθμό στο άσπρο της το χέρι,
με κίτρινο άστρο στην καρδιά.

 
At 9/1/08 8:34 π.μ., Blogger Le Panao said...

Να προσθέσω κι εγώ ένα λιθαράκι στο κοκκίνισμα του κυρίου Μιχάλη και να πώ ότι για άλλη μια φορά διάβασα ένα εκπληκτικό άρθρο. Ελπίζω μόνο το βιβλίο να κυκλοφορήσει κάποια στιγμή και σε κάποια πιο προσιτή και σε εμένα (τον αγράμματο) γλώσσα ώστε να το αποκτήσω...

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home