Τετάρτη, Οκτωβρίου 17, 2007

«Άλαν!.. Ντέηβιντ!»



Έγινε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Κτίστηκε το Τείχος του Βερολίνου κι ύστερα γκρεμίστηκε. Ο άνθρωπος πήγε στη Σελήνη. Αλλά η Τζην Γκάμπελ εξακολουθούσε να είναι κλεισμένη σε ένα ίδρυμα, χωρίς κανέναν λόγο.

Το 1972, ο Αμερικανός ψυχολόγος Ντέηβιντ Ρόουζενχαν έκανε ένα πείραμα. Οκτώ συνεργάτες του, όλοι με άριστη ψυχική υγεία, πήγαν σε ψυχιατρικά νοσοκομεία και δήλωσαν ότι ακούνε φωνές. Κατά τα άλλα, η συμπεριφορά τους ήταν απολύτως φυσιολογική. Και οι οκτώ εισήχθησαν στα νοσοκομεία, οι περισσότεροι με διάγνωση για σχιζοφρένεια. Οι άλλοι ασθενείς κατάλαβαν αμέσως ότι οι ερευνητές δεν είχαν κανένα πρόβλημα. Οι γιατροί, αντίθετα, χρειάστηκαν 52 μέρες για να φτάσουν στο ίδιο συμπέρασμα. Ο ένας από τους ερευνητές, μάλιστα, δυσκολεύτηκε πολύ να τους πείσει να τον αφήσουν να φύγει. Όταν τα αποτελέσματα του πειράματος δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό «Science», πολλοί ασθενείς με πραγματικά προβλήματα εκδιώχθηκαν από αμερικανικά νοσοκομεία αφού θεωρήθηκε ότι μπορεί να ήταν κι αυτοί ερευνητές.

Όταν ο Ρόουζενχαν έκανε το πείραμά του, η Τζην Γκάμπελ έκλεινε ήδη 35 χρόνια σε ένα ψυχιατρικό ίδρυμα της Βρετανίας. Το 1937, σε ηλικία 15 ετών, η Τζην εργαζόταν ως καθαρίστρια στο χειρουργείο ενός γιατρού. Μια μέρα κατηγορήθηκε ότι έκλεψε 12,5 πένες, κάτι σαν σημερινές πέντε λίρες. Χωρίς να δικαστεί, χωρίς να της δοθεί η ευκαιρία να απολογηθεί, αποφασίστηκε να κλειστεί στο ίδρυμα Cranage Ηall του Μάκλσφιλντ με βάση τον Νόμο του 1890 περί Φρενοβλάβειας. Λίγες εβδομάδες αργότερα, τα χρήματα βρέθηκαν. Αλλά για την Τζην ήταν πια πολύ αργά. Οι αδελφοί της ήταν κλεισμένοι σε ορφανοτροφεία, αφού οι γονείς τους ήταν φτωχοί και δεν μπορούσαν να τους συντηρήσουν. Η οικογένεια διαλύθηκε. Και όταν η μάνα πέθανε, η Τζην έχασε κάθε επαφή με τους συγγενείς της. Μάταια έδινε στους νοσοκόμους ονόματα και διευθύνσεις. Κανένας δεν την πίστευε.

Πέρασαν άλλα 35 χρόνια. Ώσπου, πριν από τρεις εβδομάδες, ένας από τους αδελφούς της Τζην που έμενε στο σπίτι της μητέρας τους έλαβε ένα γράμμα από το ίδρυμα. Ηταν ένα ερωτηματολόγιο προς τη μακαρίτισσα για το κατά πόσον ήταν ικανοποιημένη από τη μεταχείριση που είχε η κόρη της. Ο άνδρας έψαξε το ζήτημα και έμαθε ότι μια αδελφή που μόλις και μετά βίας τη θυμόταν, βρισκόταν ακόμη στη ζωή. Όταν έφτασε το ίδρυμα μαζί με τον αδελφό του, ενημερώθηκαν ότι η ηλικιωμένη γυναίκα επικοινωνούσε μόνο γραπτώς και το πιθανότερο ήταν ότι δεν θα τους αναγνώριζε. Έκαναν λάθος: όταν η γυναίκα αντίκρυσε τους δύο άνδρες, ρίχτηκε στην αγκαλιά τους φωνάζοντας «Άλαν!.. Ντέηβιντ!». Μια ολόκληρη ζωή είχε χαθεί.

Ποιος πρέπει να πληρώσει γι΄ αυτό το έγκλημα; Πόσες ακόμη ζωές έχουν καταστραφεί από τους θεσμούς που κατήγγειλε ο δρ Ρόουζενχαν; Πόσες Φωλιές του Κούκου υπάρχουν ακόμη στις μεγαλουπόλεις μας;

8 Comments:

At 17/10/07 12:27 μ.μ., Blogger fidelio said...

Το ζήτημα με την ψυχική υγεία και το κατα πόσον είναι εύκολο να οριστεί, είναι συμαντικό αλλό και προβληματικό. Θα γνωρίζεις ασφαλώς ότι υπήρχαν εποχές που το φρενοκομείο φιλοξενούσε ανθρώπους καθ όλα υγιείς, που είχαν όμως την ατυχία να παρουσιάζουν κάποια ιδιορρυθμία που ερμηνεύονταν ως ανωμαλία ή νόσος. Ο Κλεάνθης Γρίβας έχει αναφερθεί στο θέμα και φυσικά ο Φουκώ με την ιστοριά της τρέλας.

Για την ιστορία που αναφερεις στο κείμενο, νομίζω ότι είναι πολύ αργα για να "πληρώσει" κάποιος. Τα χρόνια της ζωής που περασαν δεν αναπληρώνονται.

 
At 17/10/07 1:12 μ.μ., Blogger nik-athenian said...

πόσες φωλιές του κούκου υπάρχουν ακόμα στις πόλεις μας;

Εκτιμώ πως υπάρχουν λίγες Μιχάλη. Αλιώς δεν θα μας έκανε τεράστια εντύπωση η ιστορία που διηγήθηκες. Όλοι θα είχαμε ακούσει από μια παρόμοια.

 
At 17/10/07 1:30 μ.μ., Blogger Αθήναιος said...

Στο βιβλίο του Μάϊκλ Σέρμερ "Γιατί οι άνθρωποι πιστεύουν σε παράξενα πράγματα" υπάρχει ένα σοκαριστικό κεφάλαιο για μία από τις πιο μαύρες σελίδες της ιστορίας της Ψυχιατρικής.

Εξηγώντας τους μηχανισμούς του irrational thinking που οδηγούν σε ένα υστερικού τύπου "κυνήγι μαγισσών" ο Σέρμερ αναλύει πώς η διαδικασία ανάκλησης ψευδών αναμνήσεων στις αρχές της δεκαετίας του '90 διελυσε χιλιάδες οικογένειες στην Αμερική και οδήγησε χιλιάδες ανθρώπους (γονείς) στη φυλακή.

Κάποια στιγμή, μία ομάδα ψυχιάτρων άρχισε να αποδίδει ψυχολογικά προβλήματα και νευρώσεις υγιών ως επί το πλείστον ατόμων, σε σεξουαλική κακοποίηση που υποτίθεται ότι υπέστησαν κατά την παιδική ηλικία από κάποιο γονέα, στις περισσότερες περιπτώσεις από τον πατέρα.

Τα δικαστήρια γέμισαν από ενήλικες που έσερναν του γονείς τους σε δίκες και σύντομαι γέμισαν και οι φυλακές από κόσμο που δεν ήταν δυνατόν να αποδείξει την αθωότητά του.

Εδώ ένα άρθρο από το Skeptical Inquirer.

Αν αυτά συνέβαιναν στα τέλη του '80 δεν εντυπωσιάζομαι με αυτό που συνέβει στα τέλη του '30.

Όπως επισημαίνει και ο Σέρμερ, όταν η μέθοδος άρχισε να αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό και να καταρρέει, πολλοι άνθρωποι δικαιώθηκαν αν και ήταν γιαυτούς πλέον αργά. Υπάρχει όμως και κάτι χειρότερο: εξαιτίας ακριβώς σε αυτή την ιστορία και στο σκεπτικισμό με τον οποίο πλέον αντιμετωπίζεται, είναι τραγικό το πόσοι άνθρωποι που έχουν υποστεί πραγματική κακοποίηση δεν πρόκειται να βρουν ποτέ το δίκιο τους.

Όσο για το πόσες "φωλιές του κουκου" υπάρχουν στις πόλεις και μία να υπάρχει είναι αρκετή.

 
At 17/10/07 3:27 μ.μ., Blogger gb winzip said...

Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

 
At 17/10/07 3:28 μ.μ., Blogger gb winzip said...

Δεν υπάρχει διαχωρισμός μεταξύ "φωλιάς κούκου" και μή, τώρα μάλλον υπάρχει διάχυση σε όλη τη πόλη και τη κοινωνία.
Η ιδρυματοποίηση(Φ.τ.Κ.) δεν αποτελεί παρά τη κορυφή του παγόβουνου της καταστολής.
Το κίνημα αποϊδρυματοποίησης (Μπαζάλια), που εξαπλώθηκε και αναπτύχθηκε σε ΗΠΑ και Ευρώπη και αναπτύσεται στις προηγούμενες δεκαετίες, απαντήθηκε απο το κατασταλτικό σύστημα με τη ταύτιση ιδρύματος και κοινωνίας,(βλ. πολιτικές παροχολογίας,ρουσφέτι, κλπ).
Το κριτήριο είναι ελευθερία, πρωτοβουλία, έκφραση ή όχι. Οσοι επιμένουν θετικά και δημιουργικά θεωρούνται ύποπτοι, τους υπονομεύουν με δόλο ώστε να τους παγιδεύουν σε αντικοινωνικές συμπεριφορές, μετά διοχετεύουν δόσεις καταστολής εντός ή εκτός ιδρυμάτων.

 
At 17/10/07 3:50 μ.μ., Blogger speaker said...

@fidelio, συμφωνώ με την τελευταία παράγραφο.

@Αθήναιο, προσυπογράφω την τελευταία φράση.

 
At 17/10/07 7:52 μ.μ., Blogger Le Panao said...

Kai monadiki na itan i istoria auti einai apla frixti... To kako einai omws oti ontos iparxoun ki alles kai oso mikri kai na einai i diarkia tous, o fidelio exei dikio. Ta xronia pou xanontai den anaplironontai.

 
At 18/10/07 4:38 μ.μ., Blogger gb winzip said...

-Τα χρόνια της ζωής που περασαν δεν αναπληρώνονται, φιντέλιο.
-Εκτιμώ πως υπάρχουν λίγες φωλιές του κούκου, νικ ατένιαν.
-Όσο για το πόσες "φωλιές του κουκου" υπάρχουν στις πόλεις και μία να υπάρχει είναι αρκετή. αθήν.
-Kai monadiki na itan i istoria auti einai apla frixti. λέ πανάο.

...Ολα τα σχόλια δείχνουν ότι η ψυχιατρική ιδρυματοποίση νοείται σαν κάτι μακρυνό και απόμακρο. Μέγα λάθος βρίσκεται παντού στη καθημερινότητα μας, σε δόσεις ανάλογες με την αντίσταση ενός εκάστου.

Το κακό δεν είναι πόσες υπάρχουν αλλά ότι υπάρχουν παντου, σε κάθε κατάσταση (To kako einai omws oti ontos iparxoun ki alles, λε παναο) υπ' αυτήν την ένοια η ρήση του Κωνστ. Καραμανλή περί ελληνικού φρενοκομείου, είναι μία μεγάλη αλήθεια.
Η ιστορία προκαλει τεράτια εντύπωση
(ατένιαν)όχι διότι είναι λίγες, αλλά διότι δεν κατανοούμε και δε θέλουμε να παραδεχτούμε ότι κολυμπάμε εντός της.
Κάποτε ο παιδαγωγός Π. Φρέϊρε πήγε σε φαβέλες του Ρίο και τους έδειξε φωτογραφίές τους μεθυσμένους στις λάσπες. Αφού τους κορόίδεψαν και απόρησαν με τη μιζέρια , στο τελος αναγνώρισαν τους εαυτούς τους!

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home