Δευτέρα, Οκτωβρίου 30, 2006

Το πορτοκάλι του Μότσαρτ



Το ταξίδι από τη Βιέννα στην Πράγα δεν κρατά σήμερα πάνω από μια ώρα με το αεροπλάνο. Κάποτε, όμως, κρατούσε μερικές εβδομάδες αν το έκανες με τα πόδια, και μερικές μέρες αν το έκανες με άμαξα.

Μια τέτοια άμαξα με τρία άλογα οδηγούσε το φθινόπωρο του 1787 τον Μότσαρτ και τη σύζυγό του στην Πράγα, όπου ο συνθέτης θα διηύθυνε τον Δον Τζιοβάνι. Σ'ένα διάλειμμα του ταξιδιού, ο Μότσαρτ κατέβηκε να ξεμουδιάσει και είδε μια όμορφη πορτοκαλιά στον κήπο ενός πύργου. Παρακινημένος από μια παρόρμηση και μια ανάμνηση, έκοψε τότε ένα πορτοκάλι. Αλλά την ώρα που ετοιμαζόταν να το δοκιμάσει, τον είδε ο κηπουρός και φώναξε τον ιδιοκτήτη. Εκείνος, ένας αριστοκράτης, έβαλε τις φωνές: τα φρούτα της συγκεκριμένης πορτοκαλιάς προορίζονταν για τους αρραβώνες που θα γίνονταν εκείνη την ημέρα στο παλάτι. Ο Μότσαρτ θα την είχε άσχημα αν δεν επενέβαινε η γυναίκα του ιδιοκτήτη, που αναγνώρισε στο πρόσωπο του κλέφτη τον μουσικό που λάτρευε και έπεισε τον άνδρα της, αντί να τον καταγγείλει στις αρχές, να τον καλέσει στη γιορτή.

Όλοι ήταν χαρούμενοι, εκτός από τον ιδιοκτήτη, που εξακολουθούσε να παραπονιέται για την ανασφάλεια και την έλλειψη σεβασμού προς την ατομική ιδιοκτησία εκείνη την επαναστατική εποχή. Ο Μότσαρτ ανέλαβε τότε να εξηγήσει γιατί έκλεψε το πορτοκάλι. Η παρόρμηση είχε σχέση με το όμορφο θέαμα και τον χυμό που υποσχόταν το λαχταριστό φρούτο. Η ανάμνηση ήταν από ένα παλιό ταξίδι του στη Νάπολι: o νεαρός Βόλφγκανγκ, που είχε ήδη καταπλήξει τη μισή Ευρώπη με το ταλέντο του, έτυχε σε μια γιορτή στην παραλία. Σε μια στιγμή, μερικά κορίτσια άρχισαν τον πορτοκαλοπόλεμο. Μεγαλωμένος σ' ένα κλίμα ηθικού πουριτανισμού στο Σάλτσμπουργκ, ο Μότσαρτ σκέφτηκε τότε πως δεν είχε ξαναδεί ποτέ του ένα θέαμα τόσο ερωτικό.

Η γιορτή στο παλάτι συνεχιζόταν, τα κορίτσια ήταν γοητευμένα από τον Μότσαρτ, ακόμη κι ο ιδιοκτήτης είχε χαλαρώσει, όταν ο Μότσαρτ κάθισε να παίξει μερικά κομμάτια από το έργο που θα παρουσίαζε στην Πράγα. Όλοι ήταν υπερήφανοι που άκουγαν σε παγκόσμια πρώτη εκείνη την ουράνια μουσική. Όλοι ήταν ευτυχισμένοι, εκτός από το κορίτσι που αρραβωνιαζόταν. Η Ευγενία ήταν η μόνη που διέγνωσε την τραγική διάσταση εκείνης της όπερας, όπου ο συνθέτης αποτύπωνε το προαίσθημα του θανάτου που θα ερχόταν πρόωρα τέσσερα χρόνια αργότερα. Μα ήταν μονάχα μια στιγμή, η γιορτή συνεχίστηκε, ο αποχαιρετισμός του ζευγαριού ήταν ενθουσιώδης, όπως ενθουσιώδης θα ήταν και η υποδοχή της όπερας στην πρωτεύουσα της Βοημίας. Το επεισόδιο το διηγείται ο Έντουαρντ Μέρικε στο βιβλίο του «Ο Μότσαρτ στον δρόμο για την Πράγα» (εκδ. Καστανιώτη). Κι όπως γράφει ο Ισπανός φιλόσοφος Ραφαέλ Αργκουγιόλ στην Ελ Παΐς, στον φανατισμό που προκάλεσαν τα κομμένα κεφάλια του Ιδομενέα εκείνο το κομμένο πορτοκάλι είναι ίσως το καλύτερο αντίδοτο. Εκεί βρίσκεται όλος ο χυμός.

6 Comments:

At 30/10/06 1:28 μ.μ., Blogger s.frang said...

Έχω τοποθετήσει από ετών το κείμενο της νοβέλας του Eduard Mörike στα γερμανικά εδώ και χαίρομαι που μαθαίνω τώρα ότι είναι δημοσιευμένη και στα ελληνικά. O Mörike (1804-1875) δημοσίευσε το κείμενό του πάνω από 60 χρόνια μετά το θάνατο του Μότσαρτ και μάλλον πρόκειται περί φανταστικού επεισοδίου ή, αν στηρίζεται σε αληθή στοιχεία που πληροφορήθηκε ο συγγραφέας από σημειώσεις της χήρας Μότσαρτ, η περιγραφή έχει υποστεί λογοτεχνική επεξεργασία.

 
At 30/10/06 1:44 μ.μ., Blogger Ελπίς said...

Μια μικρή συμπλήρωση: τη μετάφραση του βιβλίου του Ε. Μέρικε "Ο Μότσαρτ στον δρόμο για την Πράγα" την έχει κάνει ο Αλέξης Πανσέληνος, οποίος επίσης αξιόποιησε μυθιστορηματικά αυτό το επεισόδιο στο δικό του υπέροχο έργο "Ζαΐδα ή Η καμήλα στα χιόνια".

 
At 30/10/06 9:51 μ.μ., Blogger Πάνος said...

Ρούχα καθαρά θα βάλει
και θα τρώει το πορτοκάλι
η ανέμη θα γυρίσει
και η λάσπη θα μιλήσει...


ο Ιχνηλάτης γνωρίζει την πηγή, για τους υπόλοιπους θυμίζω πως είναι από τους ΑΧΑΡΝΗΣ του Σαββόπουλου.

 
At 31/10/06 11:03 π.μ., Blogger Rick said...

Δεν έχω διαβάσει το βιβλίο που αναφέρετε, αλλά κατά σύμπτωση έχω γράψει σήμερα ένα ποστ για την κηδεία του μεγάλου Μότσαρτ, που αποτελεί ένα μελανό στίγμα για τον πολιτισμό όλης της ανθρωπότητας.

 
At 31/10/06 12:49 μ.μ., Blogger ιχνηλάτης said...

Ρε Πάνο, που θέλεις να ξέρω ! Ήμουνα μικρός τότε :)

rick, μήπως ξέρεις κάτι παραπάνω και για το αν τον δηλητηρίασε τελικά ο ζηλιάρης Ιταλός ;
Το ιστορικό αίνιγμα περιμένει ακόμα τη διαλεύκανση του!

 
At 1/11/06 1:12 π.μ., Blogger Μαύρο πρόβατο said...

εξαιρετικό, ζουμερό κείμενο!
:-)

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home