Σάββατο, Φεβρουαρίου 18, 2006

Tο μέλλον του χριστιανισμού



H παραδοσιακή μεταφυσική που ίδρυσε ο Αριστοτέλης, και ενέπνευσε τη θεολογία για πολλούς αιώνες, είναι νεκρή. H ιδέα της οικουμενικής αλήθειας έχει δώσει τη θέση της σε μια ποικιλία αντιλήψεων για τον κόσμο που ανταγωνίζονται η μία την άλλη σε μια δημοκρατική κοινωνία. H αντικειμενικότητα αποδείχθηκε μύθος, τόσο στη φιλοσοφία όσο και στην ιστορία. H θρησκεία το κατάλαβε εγκαίρως: για την ακρίβεια, η δυσπιστία απέναντι στην αντικειμενικότητα αποτελεί έκφραση ενός ώριμου χριστιανισμού, ίσως και το ύστατο μάθημά του.

Αυτά γράφουν δύο γνωστοί φιλόσοφοι της εποχής μας, ο Ιταλός Τζιάνι Βάτιμο και ο Αμερικανός Ρίτσαρντ Ρόρτυ, στο βιβλίο τους «Το Μέλλον της Θρησκείας». Σύμφωνα με τους συγγραφείς, η Εκκλησία πρέπει να εγκαταλείψει πλέον τα δόγματα, και να συγκεντρώσει την προσοχή της σε αξίες: αλληλεγγύη, φιλανθρωπία, ευσπλαχνία. Ο χριστιανισμός πρέπει να αλλάξει, να αποκτήσει ένα «μεταθρησκευτικό» πρόσωπο. Αδύνατον, απαντά ο Μαρσέλ Γκωσέ, συγγραφέας βιβλίων όπως «H πολιτική Συνθήκη» και διευθυντής σύνταξης του περιοδικού «Debat». Μια θρησκεία που θα μετατρεπόταν σε μια συμπαθητική και καθαρά ηθική θεώρηση του κόσμου, λέει σε συνέντευξή του στη Φιγκαρό, θα έχανε κάθε νόημα. Βλέπουμε ήδη μια προοδευτική πολιτικοποίηση του χριστιανισμού, που τον εκφυλίζει σε μια από τις μορφές της ιδεολογίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μα τότε γιατί να αποκαλείται κάποιος χριστιανός;

H έννοια της θρησκείας είναι ανυπέρβλητη, λέει ο Γκωσέ. Αυτό που είμαστε εξαρτάται από κάτι που είναι έξω από εμάς. Στη μεγαλύτερη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας, η εξάρτηση αυτή ήταν πολιτική και εκφραζόταν ως υποταγή σε μια εξουσία που προερχόταν από άλλους τόπους, άλλους πολιτισμούς, άλλες νοοτροπίες. Αυτό δεν συμβαίνει πλέον στις δυτικές δημοκρατίες. Αυτή όμως η εξάρτηση εξακολουθεί να έχει νόημα σε μεταφυσικό επίπεδο. Μπορείς να είσαι δημοκράτης και ταυτόχρονα να πιστεύεις ότι η ουσία του πεπρωμένου απορρέει από μια «δωρεά» που ξεπερνά τον άνθρωπο. Ο χριστιανισμός εμπεριέχει μια κοσμική αξία. Με αυτήν την έννοια, είναι «η θρησκεία της εξόδου από τη θρησκεία». Το Ισλάμ, αντίθετα, είναι πιο κλειστό στην εκκοσμίκευση. Λογικό: αναγκάσαμε τον υπόλοιπο κόσμο να πραγματοποιήσει μέσα σε λίγες δεκαετίες αλλαγές που για να γίνουν σ' εμάς χρειάστηκαν χρόνια. Αναμενόμενη λοιπόν η αντίσταση, αν και ο χαρακτήρας της είναι μάλλον πολιτικός παρά θρησκευτικός.

H συζήτηση συνεχίζεται, άλλωστε δεν σταμάτησε ποτέ, μόνο οι όροι της έχουν αλλάξει, οι άθεοι και οι πιστοί δεν συζητούν πλέον για το αν υπάρχει Θεός, αλλά για το αν ο άνθρωπος είναι δυνατόν ποτέ να συμφιλιωθεί με την ιδέα του πεπερασμένου της ύπαρξής του. Όπως έλεγε άλλωστε και ο Μπωντλαίρ, «ο Θεός είναι το μοναδικό ον που δεν χρειάζεται να υπάρχει για να Είναι».

9 Comments:

At 19/2/06 11:00 π.μ., Blogger Mirandolina said...

Το Ρόρτυ τον σέβομαι, αλλά αυτή τη φορά σα να την πάτησε λόγω ταυτότητος (δεν έχω διαβάσει το βιβλίο - κρίνω από όσα μεταφέρονται εδώ).

Οι εκκλησίες που προήλθαν από τους διαμαρτυρομένους και την κατάργηση των βασικότερων δογμάτων του χριστιανισμού (κι οι οποίες άνθισαν στις ΗΠΑ κυρίως) κάνουν αυτό ακριβώς. Έχουν εγκαταλείψει το δόγμα κι έχουν συγκεντρωθεί στις αναφερόμενες "αξίες".

Μόνο που, αυτές οι αξίες είναι γέννημα του έχοντος πίστη (δόγμα) χριστιανισμού (βλ. Τσεστερτον) και αποκομμένες θα ευτελιστούν και εν τέλει αφανιστούν. Και πάλι οι παραδόσεις από όπου προέρχονται οι άνθρωποι αυτοί είναι πολύ χρήσιμες "μακέτες" (και παραδείγματα προς αποφυγήν).

Είναι περίεργο πράγμα αυτό με τις ανθρωπιστικές επιστήμες: έχουν πολλές φορές την πειραματική έρευνα μπρος στα μάτια τους, κι αδυνατούν να τη δουν.

Θα διαβάσω το βιβλίο - μου εξάψατε την περιέργεια.

 
At 19/2/06 3:03 μ.μ., Blogger ιχνηλάτης said...

Θεέ μου, δώσε μου αγνότητα κι εγκράτεια, αλλά όχι ακόμα.
Αυγουστίνος.


H παραδοσιακή μεταφυσική που ίδρυσε ο Αριστοτέλης, και ενέπνευσε τη θεολογία για πολλούς αιώνες, δεν είναι νεκρή.
Κι ας λένε ο Βάτιμο και ο Ρόρτυ ό,τι θέλουν. Ο Γκωσέ τους αποστομώνει.

Στην παραδοσιακή μεταφυσική που ίδρυσε ο Αριστοτέλης οφείλουν οι τρεις μονοθεικές θρησκείες ( και κυρίως ο Χριστιανισμός ) την εκπληκτική ικανότητα τους για επιβίωση στο πέρασμα των αιώνων.

Τον Αριστοτέλη επικαλέστηκε ο Αβερρόης για να προτείνει μια εκσυγχρονισμένη εκδοχή του Ισλάμ. Για την αποτυχία του δεν ευθύνεται ούτε ο ίδιος ούτε ο Αριστοτέλης.

Τον Αριστοτέλη επικαλέστηκε ο Θωμάς ο Ακινάτης για να εδραιώσει την κυριαρχία του Χριστιανισμού και να του προσδώσει μια πειστική φιλοσοφική αξία, για όσους ήταν, και είναι, πρόθυμοι να πειστούν.

Στον Αριστοτέλη οφείλει η χριστιανική εκκλησία τα όποια ψήγματα ελεύθερης βούλησης του πιστού απέναντι στο δόγμα της.

Αν ο Χριστιανισμός διαφέρει σε κάτι από τον Ιουδαισμό και το Ισλαμ, και υπερέχει απέναντι τους ως ευέλικτη θεολογική κοσμοαντίληψη, αυτό το οφείλει στους πολλούς χριστιανούς γίγαντες της σκέψης που έθεσαν την ευφυία τους στην υπηρεσία του.

Ο Αμβρόσιος του Μιλάνου, με την ακαταμάχητη ρητορική που ανάγκαζε τους αυτοκράτορες να γονατίζουν μπροστά του.
Ο Πάπας Γελάσιος, με τη θεωρία των δύο ξιφών, που ήξερε πότε πρέπει να συμβιβαστεί για να διατηρήσει την εξουσία του, και πέτυχε μια ισορροποημένη ανακοχή αιώνων μεταξύ κράτους και εκκλησίας.
Ο Ακινάτης που εξασφάλισε την επιβίωση του χριστιανισμού, και στον οποίον οφείλουν σήμερα όλοι οι ρασοφόροι το όποιο κύρος διαθέτουν.
Ο Λούθηρος που προσέδωσε στον Χριστιανισμό μια επαναστατική κοσμική διάσταση, με την εκπληκτική Διαμαρτυρία του.

Ομως, μέσα από όλους αυτούς και πολλούς άλλους, ξεχωρίζει και λάμπει σαν φάρος στο δογματικό σκοτάδι ο Μέγας Ποιητής, ο Αυγουστίνος.
Ο άνθρωπος που αλλαξοπίστησε σε μια παρόρμηση της στιγμής, που ασπάστηκε τη Βίβλο χάρη σε μια άγνωστη γλυκιά φωνή που τον προέτρεψε " να διαβάσει ", που εγκατέλειψε τη μέχρι τότε φιλήδονη ζωή στην " πόλη των ανθρώπων " για να μετακομίσει στην " πόλη του θεού ".

Είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο, ακόμα και για τον πιο ορθολογιστή άπιστο να μείνει ασυγκίνητος μπροστά στο μεγαλείο της λυρικής επίκλησης :
Θεέ μου, δώσε μου αγνότητα κι εγκράτεια, αλλά όχι ακόμα..

 
At 19/2/06 4:48 μ.μ., Blogger Πάνος said...

Ιχνηλάτη, ΑΝ καταφέρω να συνέλθω εγκαίρως απ' όσα διάβασα στο σχόλιό σου (ειδικά για τον Αμβρόσιο και τον Αυγουστίνο - δυό από τους μεγαλύτερους απατεώνες όλων των εποχών) θα ...επανέλθω.

*

Στο μεταξύ, μια σύντομη αναφορά σε κάποιον άλλον, μάλλον εκτός μόδας:

Ο Καστοριάδης (Κοινωνική δημιουργία και πολιτική. Συνέντευξη στο περιοδικό Esprit (1979). Μτφ. Σπύρου Γεωργαντά. Στο Διαδίκτυο: www.meta.gr) λέει, σχετικά με το θέμα μας:

Το ιερό είναι ένα θεσμισμένο ομοίωμα του απύθμενου. Δεν έχω ανάγκη από ομοιώματα και η μετριοφροσύνη μου με οδηγεί στη σκέψη πως αυτό που μπορώ εγώ από την άποψη αυτή, το μπορούν όλοι. Πίσω από τις ερωτήσεις σας υπάρχει η ιδέα πως μόνο ένας μύθος θα μπορούσε να θεμελιώσει τη συνοχή της κοινωνίας με τους θεσμούς της. Ξέρετε πως αυτό ήταν ήδη ιδέα του Πλάτωνος: Το θείον ψεύδος. Αλλά το θέμα είναι απλό. Από τη στιγμή που γίνεται λόγος για θείον ψεύδος, το ψεύδος μένει ψεύδος και ο χαρακτηρισμός θείον δεν αλλάζει τίποτα.

Το βλέπουμε σήμερα με τις γελοίες χειρονομίες αυτών που θέλουν να κατασκευάσουν επί παραγγελία μια αναγέννηση της θρησκευτικότητας για υποτιθέμενους πολιτικούς λόγους. Υποθέτω ότι αυτές οι εμπορικές δραστηριότητες πρέπει να προκαλούν τη ναυτία όσων μένουν πραγματικά πιστοί. Πραματευτάδες θέλουν να πλασάρουν τη βαθιά φιλοσοφία ενός διευθυντού της Ασφάλειας: Εγώ το ξέρω ότι ο ουρανός είναι άδειος, αλλά οι άνθρωποι πρέπει να πιστεύουν πως κατοικείται, διαφορετικά δεν θα υπακούσουν στο νόμο. Τι αθλιότητα!


*

Είναι πολύ φυσικό να αποστομώνει ο Γκωσέ τους Βάτιμο -Ρόρτυ: τέτοιες μπουρδολογίες, καιρό είχαμε ν' ακούσουμε...

*

Όσο για την τελευταία παράγραφο του κειμένου του ΜΜ, άπαγε της βλασφημίας: ΟΛΑ θα συζητιούνται για πάντα, από ΟΛΟΥΣ, με τους ίδιους ακριβώς όρους που συζητούσαν οι άνθρωποι πριν πολλές εκατοντάδες χρόνια στην ανατολική Μεσόγειο. Μήπως έχει "λυθεί" κάτι και δεν το πήραμε χαμπάρι, εδώ στις βόρειες επαρχίες;

 
At 19/2/06 6:11 μ.μ., Blogger nik-athenian said...

Πιστεύω κι εγώ ότι το μεταφυσικό είναι και θα είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με οποιαδήποτε θρησκεία, αλλά όχι στον ίδιο βαθμό με όλες.
Το θέμα όμως που θα ήθελα να θίξω εδώ είναι η παρατήρηση πως στις χώρες που έχει ριζώσει ο προτεσταντισμός (Βόρεια Ευρώπη και ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ) η διαφθορά εμφανίζεται σαφώς μειωμένη σε σχέση με περιοχές που κυριαρχεί ο καθολικισμός και η ορθοδοξία.
Δεν νομίζω ότι είναι τυχαίο.

 
At 19/2/06 10:09 μ.μ., Blogger Ημίαιμος-Imiaimos said...

"Θεέ μου, δώσε μου δυό δράμια σοφίας μπας και καταλάβω τι λένε οι φίλοι μου, αλλά ΤΩΡΑ!"
Ημίαιμος

 
At 19/2/06 10:30 μ.μ., Blogger ιχνηλάτης said...

Πάνο, όταν ο Αυγουστίνος ασπάστηκε τον χριστιανισμό βαφτίστηκε στα χέρια του Αμβρόσιου. Η σχέση τους θυμίζει τη σχέση Πλάτωνα-Αριστοτέλη.

Το μένος σου εναντίον του πρώτου διδύμου πηγάζει από τη προτίμηση σου ( που είναι και δική μου, φυσικά ) στο δεύτερο δίδυμο.

Εχω διαβάσει όλα τα σχετικά ποστ σου που αναφέρονται στην πολεμική αντιμετώπιση της αρχαίας ελληνικής παράδοσης από τους πρώτους χριστιανούς αυτοκράτορες και τους πρώτους επισκόπους.

Δεν υπονόησα πουθενά ότι ο Αμβρόσιος και ο Αυγουστίνος είναι..άγγελοι στο θέμα αυτό. Και αν πρόσεξες δεν τους αποκαλώ καν αγίους, που επίσημα είναι. Τους βλέπω ως πολιτικούς ηγέτες.
( Φαντάζομαι όμως ότι ως σαλονικιός που είσαι θα κρατάς κάποια συμπάθεια στον Αμβρόσιο για το ανάθεμα που έριξε στον Θεοδόσιο για τη σφαγή των Θεσσαλονικιών, ε ; )

Ξέρω πολύ καλά το βίο και την πολιτεία τους, και πολλές απόψεις τους μου φαίνονται απαράδεκτες.
Δεν παύουν όμως να είναι οι βασικοί θεμελιωτές μιας θρησκείας που επιβιώνει τόσους αιώνες.

Υπήρξαν ηγέτες με όλη τη σημασία της λέξης. Το ότι εσύ κι εγώ διαφωνούμε με τη διδασκαλία τους δεν μειώνει την ιστορική τους αξία, και σίγουρα δεν τους καθιστά απατεώνες. Πίστευαν αυτά που προπαγάνδιζαν.

Για τον Αυγουστίνο ειδικά, είναι κοινώς παραδεχτό, από χριστιανούς και μη, ότι είναι από τους σπουδαιότερους συγγραφείς όλων των εποχών. H " Πόλη του Θεού " θεωρείται διαχρονικό σημείο αναφοράς, από πιστούς και μη.
Η περίφημη προσευχή του που παρέθεσα είναι η πιο λυρική-ποιητική που έχω συναντήσει.
*****

Και επειδή μόλις το είδα, η " προσευχή " του άπαικτου Ημίαιμου είναι η πιο ξεκαρδιστική που ειπώθηκε ποτέ :)))))

 
At 19/2/06 10:49 μ.μ., Blogger Πάνος said...

Ιχνηλάτη, επί του θέματος πολλά μπορούν να ειπωθούν - αλλά δεν είναι ο κατάλληλος χώρος. Το δεύτερο σχόλιό σου ισορροπεί κάπως το πρώτο, αν και περιέχει ορισμένες ψιλο-ανακρίβειες. Πχ. ουδέποτε ο Αμβρόσιος "έριξε ανάθεμα" στο Θεοδόσιο. Μόλις ο Θεοδόσιος παραδέχτηκε το "λάθος" του (επιβεβαιώθηκε δηλαδή η εμβέλεια της Εκκλησίας) ο (πολιτικότατος) Αμβρόσιος δεν είχε κανένα πρόβλημα να τον ευλογήσει: Το πρόβλημα δεν ήταν το έγκλημα, αλλά η απόλυτη πνευματική επικυριαρχία της Εκκλησίας, δηλαδή του ίδιου του Αμβρόσιου των Μεδιολάνων. Για το πόσο "τζούφια" ήταν η περίπτωση της "πίστης" του Αυγουστίνου θα προβληματιστείς αν αναλογιστείς τον τρόπο του θανάτου του - και πως συμπεριφέρθηκε τότε. Τέλος, για μια ακόμα φορά: στη Θεσσαλονίκη ζω εδώ και εικοσιέξι χρόνια (ως εσωτερικός μετανάστης) αλλά ΕΙΜΑΙ ΚΑΛΑΜΑΤΙΑΝΟΣ!!

 
At 19/2/06 11:22 μ.μ., Blogger Ημίαιμος-Imiaimos said...

Είσαι ανενημέρωτος αγαπητέ Ιχνηλάτη.
Κατά την ημίαιμη ιστορία, το ανάθεμα το έρριξε ο Αμβρόσιος για τη μη σφαγή των Καλαματιανών!

 
At 19/2/06 11:56 μ.μ., Blogger ιχνηλάτης said...

XAXAXAXAAAA

Α-ΠΑΙΚ-ΤΟΣ !

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home