Παρασκευή, Φεβρουαρίου 17, 2006

Ένα μηχάνημα πάνω από το Mαϊάμι



«H πολιτική μοιάζει με ένα κοπάδι από σκυλιά. Μόνο το πρώτο σκυλί ξέρει γιατί γαβγίζει, τα υπόλοιπα απλώς ακολουθούν».

Αυτή την εικόνα είχε στο μυαλό του ο Κάρλος Φουέντες όταν έγραφε το τελευταίο του βιβλίο, τον «Θρόνο του Αετού». Βρισκόμαστε στο 2020. Ο πρόεδρος του Μεξικού προκαλεί την οργή της Αμερικανίδας ομολόγου του, της Κοντολίζα Ράις, αποφασίζοντας αύξηση της τιμής του μεξικανικού πετρελαίου και απαιτώντας την αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από την Κολομβία. Λίγες ημέρες μετά, διακόπτεται ολόκληρο το σύστημα επικοινωνιών του Μεξικού, που ελέγχεται από το Μαϊάμι. Ξαφνικά, το Μεξικό βρίσκεται χωρίς τηλέφωνο, φαξ και e-mail. Σε μια χώρα όπου οι πολιτικοί δεν έγραφαν ποτέ τίποτα, οι επιστολές γίνονται το μοναδικό μέσο επικοινωνίας. Ο πρόεδρος γράφει λοιπόν στον εξόριστο προκάτοχό του, ζητώντας συμβουλές. Κι εκείνος του απαντά: «Παρ' όλο που κέρδισες τις εκλογές, μην ξεχνάς ποτέ πως στο τέλος θα χάσεις την εξουσία. Ξέρω για τι πράγμα μιλάω. Να είσαι έτοιμος. Χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη φαντασία όταν είσαι πρώην πρόεδρος, απ' όση όταν είσαι πρόεδρος. Κι αυτό, επειδή είναι αναπόφευκτο να αφήσεις ένα πρόβλημα πίσω σου, ένα πρόβλημα που έχει όνομα: το δικό σου».

Τα πρόσωπα είναι βέβαια φανταστικά, αλλά η χώρα είναι υπαρκτή, όπως υπαρκτό είναι και το μεγαλύτερο πρόβλημά της: ότι το σύστημα επικοινωνιών της εξαρτάται από ένα μηχάνημα που κρέμεται πάνω από το Μαϊάμι. Όποια στιγμή θέλουν, οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να διακόψουν τις επικοινωνίες του Μεξικού. Δεν το κάνουν γιατί δεν τους συμφέρει. Και δεν τους συμφέρει - λέει ο Μεξικανός συγγραφέας σε συνέντευξή του στον ιστιακό τόπο Open Democracy - επειδή ξαφνικά υπάρχουν πολλοί πόλοι εξουσίας στον κόσμο. H Κίνα, η Ινδία, η Ινδονησία, η Ταϊβάν. H Χιλή, για παράδειγμα, κατάφερε να διαφοροποιήσει με ειρηνικό τρόπο το εμπόριο και τις επενδύσεις της και να πάψει να εξαρτάται από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σ' έναν τέτοιο κόσμο, μια χώρα μπορεί να λειτουργήσει με μεγαλύτερη ανεξαρτησία και να μείνει όρθια ακόμη κι αν οι Αμερικανοί τα βάλουν ξαφνικά μαζί της.

Σ' έναν τέτοιο κόσμο, ο πολιτικός ρόλος ενός λογοτέχνη είναι περιορισμένος. Στην πραγματικότητα, λέει ο Φουέντες, πάντα έτσι ήταν τα πράγματα. Ένα μυθιστόρημα διεισδύει στην κοινωνία με βραδείς ρυθμούς, μόνο μακροπρόθεσμα επηρεάζει τις εξελίξεις. Ο Ονορέ ντε Μπαλζάκ δεν είχε άμεσα πολιτικά αποτελέσματα, μακροπρόθεσμα όμως μας βοήθησε να κατανοήσουμε την αστική τάξη του 19ου αιώνα. Το ίδιο συνέβη και με τον Μαρξ. Υπάρχουν φυσικά εξαιρέσεις. Με τα «Σταφύλια της Οργής», ο Τζων Στάινμπεκ έφερε αμέσως στην επιφάνεια τα προβλήματα των μεταναστών της Οκλαχόμα. Ο Ντίκενς ταρακούνησε την κοινωνία της εποχής του. Το ίδιο και ο Εμίλ Ζολά. Και ο Όργουελ. Στην περίπτωση του Προυστ, όμως, υπάρχουν αμφιβολίες.

7 Comments:

At 17/2/06 3:11 μ.μ., Blogger Πάνος said...

Ηθικό δίδαγμα: Ο Ιχνηλάτης να εκδώσει πάραυτα τη συλλογή με τα ποιήματά του. Κι αν δεν επηρρεάσει άμεσα τις πολιτικές εξελίξεις, θα συμβάλλει μακροπρόθεσμα στην εξέλιξη του πολιτισμού κατά τον 21ο αιώνα. Μπορεί και κατά τον 22ο.

 
At 17/2/06 7:01 μ.μ., Blogger Ημίαιμος-Imiaimos said...

Ένσταση στις Διαστάσεις!
Αυτά τα περί σκύλων να τα ξεχάσετε!
Όλοι ξέρουν γιατί γαυγίζουν. Δεν είναι Ζώα σαν τους ανθρώπους να ακολουθούν τυφλά τα αρχιζώα...
Δεύτερον, οποιοσδήποτε κάτοχος βόμβας μερικών κιλοτόνων, μπορεί να διακόψει τις επικοινωνίες σε τεράστια έκταση αν σκάσει την μπομπίτσα του στο κατάλληλο ύψος εκτός ατμόσφαιρας.
Γι αυτό μη πετάξετε το παλιό ραδιόφωνο της γιαγιάς, αυτό με τις λυχνίες. Θα είναι τα μόνα που θα δουλεύουν.
Και, ευτυχώς που το EMP δεν μπορεί να σβήσει τα περιεχόμενα των βιβλίων. Ξεσκονείστε τα. Θα σας χρειαστούν.

 
At 18/2/06 12:34 μ.μ., Blogger nik-athenian said...

Και ο λαϊκιστής Τσάβες σήμερα αύξησε το βαθμό του τσαμπουκά του με λεονταρισμούς προς τις ΗΠΑ.
Μήπως κάτι ψήνεται στην περιοχή;
Μήπως οι ΗΠΑ οδηγούν την κατάσταση έτσι ώστε να δώσουν προς κάθε κατεύθυνση πάλι ένα μήνυμα ισχύος;
Έλα όμως που δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι πάντα τους βγαίνει το σχέδιο!

 
At 18/2/06 5:13 μ.μ., Blogger ιχνηλάτης said...

Θυμάσαι, Ρεγκίνα, που περάσαμε το ποτάμι καβάλα στ'άλογο ;..


Η ιδιόμορφη σχέση αγάπης-μίσους μεταξύ αμερικανών και μεξικανών δίνει το δικαίωμα στον Φουέντες να προβλέψει, έστω μυθιστορηματικά, ότι το 2020 πρόεδρος των ΗΠΑ θα είναι γυναίκα, και μάλιστα μαύρη.

Εχει ενδιαφέρον ότι ο Φουέντες επιλέγει αυτή τη φορά να ασχοληθεί με το φανταστικό μέλλον και όχι με το αληθινό παρελθόν, όπως έκανε με τόση μαεστρία στο " Ο θάνατος του Αρτέμιο Κρουζ ".

Ο Αρτέμιο Κρουζ, όπως τον εισέπραξα εγώ, είναι ο Πολίτης Κέιν του Μεξικού.
Το βιβλίο του Φουέντες, όπως και η ταινία του Όρσον Ουελς, οφείλουν το μεγαλείο τους στη λυρική ανάδειξη της ματαιότητας του πλούτου και της εξουσίας.

Ο Πολίτης Κέιν, μπροστά στο θάνατο, το μόνο που αναφωνεί είναι το μυστηριώδες " rosebud ", το χαιδευτικό της ερωμένης του ( ή, κατά άλλους, το χαιδευτικό της μητέρας του ).
Ο Αρτέμιο Κρουζ, πεθαίνοντας, αναπολεί με νοσταλγία μόνο τη Regina, τον ανεκπλήρωτο έρωτα της ζωής του.

Για τον Αρτέμιο Κρουζ όλα τα άλλα είναι ασήμαντα. Η πολυτάραχη ζωή του, η συμμετοχή του στην επανάσταση του 1910, η μάχη του εναντίον του Πάντσο Βίλλα, η κατοπινή μεταστροφή του και το κυνήγι του πλούτου και της εξουσίας, όλα αυτά μοιάζουν με σκηνές από ταινία στην οποία πρωταγωνιστεί άλλος. Για τον ίδιο το μόνο που μετρά είναι η χαμένη αθώα αγάπη. Και το μόνο που τον βασανίζει, λίγη πριν το τέλος, είναι ότι άργησε να το καταλάβει.

Για τον αναγνώστη όμως όλα έχουν σημασία. Μπροστά μας εκτυλίσσεται όλη η σύγχρονη ιστορία μιας ολόκληρης χώρας, όπως την καταγράφει ένα από το πιο άξια τέκνα της.

Στην ευρώπη, και στον υπόλοιπο κόσμο, δεν έχουμε άμεση αντίληψη της πολιτικής και κοινωνικής εξέλιξης της αμερικανικής ηπείρου.
Η απώλεια του Τέξας και της Καλιφόρνια, ιδιαίτερα με τον τρόπο που έγινε ( υποχρεωτική πώληση με πόλεμο ! ) αποτελεί μια ανοικτή πληγή για τη συλλογική περηφάνεια των Μεξικανών.
Οι Μεξικανοί λαθρομετανάστες που περνούν νύχτα το " δικό τους " Ρίο Γκράντε και εργάζονται παράνομα στη " δική τους " Καλιφόρνια ( ναι, στο Λος Αντζελες. Ούτε καν το όνομα δεν άλλαξαν ! ) σαν κρεατομηχανές για το " αμερικάνικο όνειρο " των Γκρίνγκος, είναι γι'αυτούς μια κατάσταση ανώμαλη.
Κάτι κατάφεραν όμως. Σήμερα τα ισπανικά είναι η δεύτερη γλώσσα στις ΗΠΑ. Στις τελευταίες εκλογές ένας αμερικανός υποψήφιος για την προεδρία έκανε μια ομιλία στα ισπανικά, για πρώτη φορά στην ιστορία.

Διάβασα βέβαια και τη συνέντευξη του Φουέντες στο open democracy. Δεν συμμερίζομαι όμως το απαισιόδοξο σενάριο του τελευταίου βιβλίου του για τις αμερικανο-μεξικανικές σχέσεις. Πιστεύω είναι τέτοια η αλληλοεπίδραση και η κοινωνική σύνδεση κι ανάμειξη μεταξύ τους, ιδιαίτερα στις περιοχές των συνόρων με τους αμέτρητους αμερικανούς μόνιμους κατοίκους του Μεξικού πλέον, που δύσκολα η Ουάσιγκτον θα τους κόψει τα τηλέφωνα και τα φαξ.

ΥΓ

Για το σύχγρονο Μεξικό, υπάρχει μια αριστουργηματική ταινία που την προτείνω σε όσους φίλους ενδιαφέρονται. The children of Sanchez, με τον Antony Quinn.
Η υπέροχη συμφωνική μουσική είναι του Chuck Mangione, και από μόνη της είναι ένας σοβαρός λόγος για να δείτε την ταινία. Αγόρασα το δίσκο πριν δεκαπέντε χρόνια, και τον έχω ακόμα βέβαια.

 
At 18/2/06 6:11 μ.μ., Blogger Ημίαιμος-Imiaimos said...

Μπήκε η Άνοιξη!
Ολοκάθαρο. Από τον λυρισμό των σχολίων του αγαπητού Ιχνηλάτου.

Θα διαβάσω το βιβλίο από περιέργεια για το πώς συνδέεται το περιεχόμενό του με την εικόνα/ εισαγωγή "των σκυλιών που γαυγίζουν".
Η λοιπή, κατά Μιχάλη, παρουσίαση δεν με διαφώτισε παρά τον περίτεχνο τρόπο που μας οδηγεί στον επιλογικό προβληματισμό για τον πολιτικό ρόλο του λογοτέχνη.
Εγώ έχω την εντύπωση ότι οι λογοτέχνες επεξεργάζονται στοιχεία που ήδη υπάρχουν -ακατέργαστα- στην κοινωνία και "διεισδύουν" στη φαντασία του λογοτέχνη/λογοπλόκου ο οποίος και τους δίνει μια λογικοφανή προοπτική στον χρόνο.
Το ίδιο κάνουν και οι καφετζούδες...Μπορεί να μιλάμε για "κολοσσούς" της λογοτεχνίας, αλλά την εποχή ΄της υστερίας του Κώδικα ντα Βίντσι δεν εμπιστεύομαι κανέναν. Γι αυτό κρατώ πισινή μέχρι να το διαβάσω.

 
At 18/2/06 8:54 μ.μ., Anonymous taylor of panamas said...

Θα είχε πιστεύω, ενδιαφέρον εαν ένας λογοτέχνης, αναγνωρισμένος παγκόσμια, αναλάμβανε κάποτε την εξουσία μιας, ας πούμε μεγάλης χώρας.

 
At 23/2/06 1:17 μ.μ., Anonymous city_slicker said...

παραλίγο να γίνει στο Περού με τον Mario Vargas Llosa

η προεκλογική διαδικασία στο σύνολό της περιγράφεται στο αυτοβιογραφικό "Το Ψάρι στο Νερό"

(λίγο καθυστερημένο το σχόλιο, αλλά σήμερα διαβάζω μαζεμένα τα άρθρα της τελευταίας εβδομάδας:-s)

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home