Σάββατο, Φεβρουαρίου 11, 2006

H εποχή της αντίδρασης



Δεκάδες πολίτες μιας χώρας, μεταξύ των οποίων η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία, διαπιστώνουν έκπληκτοι ότι τα τηλέφωνά τους παρακολουθούνται. Ένα στέλεχος της αντιπολίτευσης της ίδιας χώρας κατηγορείται για «αντεθνική προπαγάνδα» επειδή συναντήθηκε με έναν ξένο αξιωματούχο. Την ίδια ώρα, χιλιάδες άνθρωποι διαδηλώνουν στον μουσουλμανικό κόσμο επειδή μια μικρή εφημερίδα της Σκανδιναβίας δημοσίευσε σκίτσα που κατά την άποψή τους είναι προσβλητικά. Καλά, σε ποιον αιώνα ζούμε; Μήπως αντί να προοδεύουμε, μιμούμαστε τον βηματισμό του κάβουρα;

Ο Ουμπέρτο Έκο δεν γνώριζε ασφαλώς τα παραπάνω γεγονότα όταν έγραφε το τελευταίο του βιβλίο (Εκδ. Bompiani). Όταν εκείνος έδινε τον τίτλο «Στα βήματα του κάβουρα», εννοούσε την αμφισβήτηση της θεωρίας της εξέλιξης όχι πλέον από μερικούς φανατικούς των μεσοδυτικών αμερικανικών πολιτειών, αλλά από τον ίδιο τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών και το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα της Ιταλίας. Ο διάσημος σημειολόγος είχε στο μυαλό του την επαναφορά της άμβλωσης ως σημείου αντιπαράθεσης μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων της χώρας του. Την ψήφιση του νόμου που επιτρέπει στους πολίτες να πυροβολούν εναντίον των διαρρηκτών. Την επιστροφή της Ιταλίας στην προπολεμική περίοδο, με την Εκκλησία να αμφισβητεί τους νόμους του Κράτους. Όλον αυτόν τον αφόρητο και γενικευμένο λαϊκισμό, χειρότερο κι από τους χειρότερους λαϊκισμούς της Λατινικής Αμερικής.

Γιατί όμως η Ιστορία πηγαίνει προς τα πίσω; Γιατί επιστρέφουμε σε φαινόμενα που νομίζαμε πως τα έχουμε ξεπεράσει; Σε όλες τις φάσεις της Ιστορίας που χαρακτηρίζονταν από βίαιες επιταχύνσεις - λέει ο Έκο σε συνέντευξή του στο Λ' Εσπρέσσο - παρατηρούνταν ένα φαινόμενο δράσης-αντίδρασης. Από εδώ άλλωστε προκύπτει ο όρος «αντιδραστικός». Μετά τη Γαλλική Επανάσταση, είχαμε μερικές δεκαετίες παλινόρθωσης. Ο εικοστός αιώνας ήταν ο κατ' εξοχήν αιώνας της ταχύτητας και των επιταχύνσεων. Ορισμένες τάσεις που σιγόβραζαν για αιώνες, ήλθαν ξαφνικά με εκρηκτικό τρόπο στην επιφάνεια: αρκεί να σκεφτεί κανείς την απελευθέρωση καταπιεσμένων λαών, το φεμινιστικό κίνημα, τις διεκδικήσεις του προλεταριάτου, την αποτίναξη της κυριαρχίας των γονιών από τα παιδιά. Όλες αυτές οι «απελευθερώσεις» επήλθαν σχεδόν αστραπιαία - και σημαντικά στρώματα της κοινωνίας δεν τις αποδέχθηκαν στην πραγματικότητα ποτέ. Ήταν αρκετό λοιπόν κάποια δύναμη να δώσει φωνή σε αυτά τα σύνδρομα άρνησης (ο Μπους στην Αμερική, ο Χάιντερ στην Αυστρία, ο Μπερλουσκόνι και η Λέγκα στην Ιταλία) για να ξεκινήσει η επιστροφή στο παρελθόν.

Με τον θρίαμβο της νεοσυντηρητικής σκέψης, τονίζει ο Έκο, γυρίσαμε σ' ένα όραμα ιμπεριαλιστικό και αποικιοκρατικό. Με την ενίσχυση της διεθνούς τρομοκρατίας, γυρίσαμε στην παλιά αναρχική λογική της βόμβας στην πλατεία. Μόνο που αυτή η πλατεία είναι αχανής και δεν έχεις πουθενά να κρυφτείς.

12 Comments:

At 12/2/06 3:57 μ.μ., Blogger ιχνηλάτης said...

Φίλτατε Μιχάλη, είχα διαβάσει το άρθρο ήδη και περίμενα να το ανεβάσεις για να το σχολιάσω με μια μόνο λέξη :

ΕΥΓΕ !

*****

Επίσης να πω ότι η κάλυψη και η ανάλυση του θέματος των " σατανικών σκίτσων " το Σάββατο στα ΝΕΑ, με τις συνεντεύξεις και τις απόψεις τόσων διανοουμένων, ήταν εξαιρετική, και μακράν η πιο πλήρης και η καλύτερη που έγινε σε ελληνική εφημερίδα.
Συγχαρητήρια σε όλα τα παιδιά.

 
At 12/2/06 3:59 μ.μ., Blogger Δικηγόρος του Διαβόλου said...

Εξαιρετικό το ποστ, αλλά και τα γραφόμενα του Έκο.
Η ιστορία δυστυχώς επαναλαμβάνεται...

 
At 12/2/06 4:05 μ.μ., Blogger balkamos said...

Αγαπητέ Μιχάλη,το άρθρο σου για άλλη μια φορά στοχεύει στην ουσία των πραγμάτων.Και μου δίνει την ευκαιρία να επισημάνω μερικά σημεία:αναφέρεσαι στην Ιστορία και στα πισωγυρισματά της,αναφέρεσαι στην νεοσυντηρητική λογική που φαίνεται να χαρακτηρίζει τις Εξουσίες και ο συνειρμός έρχεται σχεδόν αποκαλυπτικός και με κάνει ν'αναρωτιέμαι για την σχέση Εξουσίας-Ιστορίας και τους φαύλους κύκλους της τελευταίας.Μήπως η πρώτη, αντιδραστική και συντηρητική απο την φύση της,είναι αυτή που ''γράφει'' την Ιστορία με τρόπο που να μην αμφισβητείται η θέση της;Mήπως ο συντηρητισμός είναι χαρακτηριστικό και της κοινωνίας που κάπως υπνωτισμένη στην καπιταλιστική της ''ευτυχία'',και μιλώ για τον ΄΄μεσαιο'' χώρο που ανεβάζει και κατεβάζει τις κυβερνήσεις,δεν τη πολυενδιαφέρει αν τον υποκλέπτουν ή αν τον χειραγωγούν,αρκεί να μπορεί να χει καλωδιακή και εξοχικό στο Πόρτο Χέλι;Μακάρι να ήταν η εποχή της αντίδρασης φίλε μου.Η εποχή του Μεγάλου Υπνου μάλλον είναι...

 
At 12/2/06 4:43 μ.μ., Blogger nik-athenian said...

Συντήρηση: Η ιδιότητα φυσικών και ανθρώπινων συστημάτων, να τείνουν να διατηρήσουν την αρχική τους κατάσταση.
Δράση ή πιο σωστά αλληλεπίδραση:Η χρονική εξέλιξη ενός συστήματος λόγω επικοινωνίας είτε με το περιβάλλον είτε λόγω αλληλοεπηρεασμού των μερών του.
Αντίδραση: Συχνά από λάθος τηνταυτίζουμε με τη συντήρηση. Η μόνη σωστή της σημασία είναι η άσκηση ακριβώς αντίθετης δράσης, όταν ένα σύστημα ή μέρος συστήματος δεχτεί πρώτο μια δράση από κάτι εξωτερικό του.
Τίποτα από τα παραπάνω δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό.
Ακριβώς η αλληλουχία αυτών προκαλεί το κοινωνικό και ιστορικό γίγνεσθαι.
Δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιστέψουμε ότι τα φυσικά και ανθρώπινα συστήματα οφείλουν να έχουν μόνο γραμμική πορεία στο χρόνο

 
At 12/2/06 5:35 μ.μ., Blogger sal.ló said...

... νομίζω ότι πιο όμορφα το είχες θέσει σε ανύποπτο χρόνο σε ένα σχόλιό σου... η επανάληψη της ιστορίας είναι σα μιά φάρσα.

 
At 12/2/06 7:10 μ.μ., Blogger Πάνος said...

Δεν υπάρχει βλακωδέστερη θεώρηση της έννοιας "ιστορική πρόοδος" από την ευθύγραμμη, προς τα άνω.

 
At 12/2/06 11:41 μ.μ., Blogger Ημίαιμος-Imiaimos said...

Ξανανεβάζω από το προηγούμενο:

Μόνο έκπληκτοι δεν είναι όσοι διαπιστώνουν ότι το τηλέφωνό τους παρακολουθείται.
Έκπληκτος είμαι εγώ που στη σοβαρή ανάλυσή σου βάζεις ως παράμετρο τις ένθεν και ένθεν γελοιότητες περί "αντεθνικών" επαφών και άλλα καραγκιοζιλίκια (στα οποία εντάσσω και την "έκρηξη" του Γιωργάκη που ευτυχώς δεν την συμπεριέλαβες και αυτή).
Από εκεί και πέρα, ενδιαφέροντα τα του ΕΚΟ (δεν διάβασα τον κάβουρα ακόμη) και το πισογύρισμα της ιστορίας.
Συμφωνώ γενικά με το σκεπτικό της αιτιολόγησης της ανάδειξης των "συνδρόμων" σημαντικών στρωμάτων της κοινωνίας. Σωστή η άποψή σου ότι ο Μπούς, ο Χάϊντερ, ο Μπερλουσκόνι, κλπ (αλλά και η καγκελάρια -θα κόψει λέει το δώρο Χριστουγέννων!- )είναι η φωνή των συνδρόμων αυτών που κάποια δύναμη έδωσε.
Ποιά είναι η δύναμη αυτή, όμως, δεν διαφαίνεται στο πασαδόρικο -και πιασαδόρικο- σημερινό άρθρο.
Και προβλέπω ρεκορ σχολίων. Επιμένω, όμως, (το είχα πεί και στις Ενστάσεις) ότι πριν βουτήξουμε στην απεραντοσύνη των σχολιασμών, θα πρέπει να ορίσουμε "τι είναι Πολιτισμός".

Και προσυπογράψω για την παράθεση των απόψεων και αναλύσεων για τα σκίτσα το Σάββατο.

 
At 13/2/06 10:52 π.μ., Blogger Roman said...

The Plot Against Greece...

 
At 13/2/06 1:35 μ.μ., Blogger sal.ló said...

@ ημίαιμο

Το να ορίσουμε μία έννοια όπως ο πολιτισμός θα μας πάρει ώρα ο καθένας θα παραθέσει τη βιβλιογραφία του και ζήτω που καήκαμε. Άλλωστε τι νόημα έχουν οι νομιναλιστικές αναλύσεις;

Όμως πιστεύω πως δεν θα διαφωνήσεις στο ότι ο πολιτισμός είναι παράγων που γεννάται και σκοπεί στην αρμονική συμβίωση. Προς το παρόν καλό θα ήταν να προκύπτει εξ αντιδιαστολής από το τουρλουμπούκι και τον παραλογισμό της παρούσας κατάστασης.

 
At 13/2/06 8:09 μ.μ., Blogger Μαύρο πρόβατο said...

Μιχάλη, καλούτσικο το αφιέρωμα (αν και έμαθα περισσότερα πράγματα εδώ) και πολύ ωραίο το κείμενο, αλλά... τόσο πολύ το γιορτάζετε κι αργείς να βάλεις το σημερινό;

 
At 13/2/06 8:35 μ.μ., Blogger ιχνηλάτης said...

ΕΚΤΑΚΤΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

Προς όλους τους φίλους αναγνώστες και σχολιαστές της στήλης :

Ο Μιχάλης είναι καλά !


Επικοινώνησα μαζί του με email.

Τεχνικό πρόβλημα δεν του επτρέπει να ανεβάσει το σημερινό άρθρο, προς το παρόν.

Ελπίζει - και μαζί του ελπίζουμε κι εμείς - να τα καταφέρει αργότερα απόψε.

 
At 14/2/06 8:54 μ.μ., Blogger Ημίαιμος-Imiaimos said...

sal.lo, έχεις δίκιο ότι θα μας πάρει πολύ χρόνο, απλώς εκτιμώ ότι επειδή όλα τα σε "ισμός" είναι διαδικασίας σημαντικά,"πολιτισμός" θα έπρεπε να είναι η διαδικασία μετατροπής των ατόμων (ας πούμε αρχικά των σπηλαιανθρώπων) σε πολίτες μιας κοινωνίας (για την ασφάλειά τους και τη βελτίωση της ζωής τους). Για να γίνει αυτό, θα πρέπει να υπάρχουν γραπτοί και άγραφοι κανόνες συμβίωσης που αναγκαστικά παρέχουν δικαιώματα αλλά και ορίζουν υποχρεώσεις σε όλους.
Αν συμφωνήσουμε σε μια τέτοια βασική ερμηνεία (το σύνολο των κανόνων, ηθών και εθίμων που διέπουν τη λειτουργία μιας κοινωνίας), οι πολιτισμικοί "διαξιφισμοί" μας θα έχουν ένα σημείο εκκίνησης.
Όχι ότι θα φτάσουμε ποτέ στο τέλος...

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home