Τετάρτη, Δεκεμβρίου 07, 2005

H επικαιρότητα του Aντόρνο



Τη χρονιά που τελείωσε ο B' Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Αντόρνο ήταν 42 ετών και ο Τόμας Μαν 70. Πώς εξηγείται ότι η διάγνωσή τους για την κατάσταση της Ευρώπης είναι σήμερα τόσο επίκαιρη;

Στις 3 Ιουνίου του 1945, ένα μόλις μήνα μετά το τέλος του πολέμου, ο Αντόρνο έστειλε μια επιστολή στον Τόμας Μαν για να του ευχηθεί για τα εβδομηκοστά γενέθλιά του. Ο φιλόσοφος ζούσε εξόριστος στην Καλιφόρνια, όπως και ο συγγραφέας. Στην επιστολή του, ζητούσε από τον Μαν να μην αφήσει τη δημιουργικότητά του να επηρεαστεί από τις φρικτές εικόνες που έρχονταν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Οι διανοούμενοι έπρεπε να αντισταθούν στη φρίκη, να αποκομίσουν τα απαραίτητα διδάγματα, να βοηθήσουν την ανθρωπότητα να προχωρήσει.

Πέντε χρόνια αργότερα, στις 3 Ιουνίου του 1950, ο Αντόρνο έστειλε από τη Φρανκφούρτη νέα επιστολή στον ηλικιωμένο συγγραφέα, ο οποίος είχε μετακομίσει στο Gran Hotel Dolder της Ζυρίχης. Αυτή τη φορά, ο φιλόσοφος τού ζητούσε να ανακαλέσει την απόφασή του να μείνει μακριά από τη χώρα του. Όπως έγραφε, περισσότερο κι από τον εθνικισμό, τον νεοφασισμό και τον αντισημιτισμό, τον ανησυχούσε ένα άλλο φαινόμενο: η πολιτισμική οπισθοδρόμηση. Αξίες και αρχές που αποτελούσαν τα θεμέλια της κοινωνίας γίνονταν παιχνίδια στα χέρια οποιουδήποτε ήθελε να τις αμφισβητήσει.

«Ούτε δέκα άλογα δεν θα μπορούσαν να με τραβήξουν πίσω στη Γερμανία», απάντησε ο Τόμας Μαν, απορρίπτοντας την παράκληση του φίλου του. Ο συγγραφέας ήταν απογοητευμένος γιατί η έκκληση που είχε απευθύνει στις αρχές του πολέμου στους συμπατριώτες του να δείξουν αξιοπρέπεια, γενναιότητα και κοινή λογική είχε πέσει στο κενό. Αυτό που προκαλεί όμως εντύπωση σε όποιον ξαναδιαβάζει εκείνες τις επιστολές, γράφει ο Χέρμαν Τερτς στην Ελ Παΐς, είναι η τραγική επικαιρότητα της διάγνωσης του Αντόρνο. H πολιτική στάση μιας κοινωνίας που έβγαινε από έναν καταστροφικό πόλεμο με εκατομμύρια νεκρούς, ευθυνόταν για ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της ιστορίας και ζούσε ανάμεσα σε περιττώματα και ποντίκια, μοιάζει τόσο πολύ με τη σημερινή στάση πλούσιων κοινωνιών, που δεν έζησαν κανέναν πόλεμο και γνωρίζουν μια ευημερία προσβλητική για τον υπόλοιπο κόσμο. Εξήντα χρόνια ειρήνης, ελευθερίας και υλικής ευημερίας δεν στάθηκαν φαίνεται αρκετά για να αυξήσουν την αυτοεκτίμηση των Ευρωπαίων και να βελτιώσουν τη σχέση τους με την πνευματική τους κληρονομιά.

«H οπισθοδρόμηση αντανακλάται στην απουσία διατύπωσης μιας σαφούς πολιτικής θέσης, στην προθυμία υπεράσπισης οποιασδήποτε θέσης, ανεξαρτήτως των συνεπειών», τόνιζε το 1950 ο Αντόρνο στην επιστολή του. H οπισθοδρόμηση αυτή μάς επιτρέπει σήμερα να κλείνουμε τα μάτια στον αυταρχισμό του Πούτιν, να ανεχόμαστε τη συνεχιζόμενη καταπίεση των γυναικών στον αραβικό κόσμο, να δικαιολογούμε την τρομοκρατία στο όνομα της φτώχειας. Κάτι φταίει γι' αυτή τη γενικευμένη σύγχυση, παρατηρεί ο Τερτς. Και δυστυχώς ο Αντόρνο κι ο Τόμας Μαν δεν ζουν για να μας το αναλύσουν.

9 Comments:

At 7/12/05 7:59 μ.μ., Blogger Μιχάλης Μητσός said...

Εντάξει Πάνο, εντάξει Κοσμοπολίτη, εντάξει Μαύρο Πρόβατο, το'πιασα το υπονοούμενο. Με φιλοσόφους δεν ξανασχολούμαι. Ετοιμαστείτε αύριο για μάχη σε πιο οικείο μέτωπο! Εχω να φάω πάλι καταγγελίες...

 
At 7/12/05 8:32 μ.μ., Blogger Πάνος said...

Βρε Μιχάλη, έχουμε και δουλειές... Εγώ πάντως το είχα στα υπόψιν - και ιδού:

Αυτό που θέλαμε τελικά να κάνουμε δεν ήταν παρά μια απόπειρα να καταλάβουμε γιατί η ανθρωπότητα βουλιάζει σε μια καινούρια μορφή βαρβαρότητας αντί να εισέλθει σε αληθινά ανθρώπινες συνθήκες

και, η απάντηση:

Η απορία την οποία αντιμετωπίσαμε κατά τη διάρκεια της εργασίας μας απέδειξε έτσι πως ήταν το πρώτο αντικείμενο που έπρεπε να εξατάσουμε: την αυτοκαταστροφή του διαφωτισμού

(Χορκχάιμερ - Αντόρνο: Η Διαλεκτική του Διαφωτισμού, από τον Πρόλογο)

Τώρα, γιατί το αναφέρω αυτό;

Μα επειδή το πήραν και το έκαναν σημαία κατά του Διαφωτισμού οι ημέτεροι φιλοσοφούντες νεο -ορθόδοξοι διανοητές και λοιποί στοχαστές!

Περιττό βέβαια να τονίσω πόσο λάθος έχουν: τις μεγάλες καταστροφές του 20ου αιώνα τις προκάλεσαν οι επιβιώσεις τις μυθολογικής σκέψης (Τρίτο Ράϊχ, Σταλινισμός κλπ) και όχι ο Διαφωτισμός.

Με την έννοια αυτή η αναφορά στον Αντόρνο ήταν εξαιρετικά προκλητική και ενδιαφέρουσα. Αλλά, πως να γίνει πραγματική συζήτηση στα πλαίσια ενός (δημοσιογραφικού) μπλόγκ; Τα θέματα εναλλάσονται με μεγάλη ταχύτητα - και ορισμένα θέματα θέλουν το χρόνο τους...

 
At 7/12/05 9:47 μ.μ., Blogger kosmopolitis said...

Χα χα χα χα ! Βρε παραπονιάρη Μιχάλη. Δεν φταίει το θέμα που διάλεξες. Ο,τι και να γράψεις εσύ προκαλεί ερέθισμα για σχόλιο.

Απέχω συνειδητά σήμερα. Επειδή πιστεύω στο μάτι !
Την προ-προηγούμενη Τετάρτη μας μάτιασες και χάσαμε ! Τότε που σου τη πέσαμε ομαδικά για τους ύμνους σου στον Ροναλντίνιο ! Νομίζεις το ξέχασα ; !


Αρχίζει το ματς !

Βάζελοι όλων των μπλογκ..συνδεθείτε !

 
At 7/12/05 11:02 μ.μ., Blogger ΤΑΣΟΣ said...

EXTREME POVERTY AND CRIME OFTEN HOLD TOGETHER

Ομως όπου υπάρχει φτώχεια, καταπίεση και βία οι λαοί ξεσηκώνονται, αντιδρούν δημιουργούν αυτόνομα απελευθερωτικά κινήματα, γίνονται ανθρωποβόμβες . Η απάντηση δεν είναι οι βόμβες και η κρατική τρομοκρατία που προκαλούν όλο και περισσότερο βίαιες αντιδράσεις αλλά η εξάλειψη της φτώχειας, της διαφθοράς και η εξασφάλιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

 
At 7/12/05 11:04 μ.μ., Blogger ΤΑΣΟΣ said...

Περισσότερα εδώ

EXTREME POVERTY AND CRIME OFTEN HOLD TOGETHER

http://olonos.blogspot.com/2005_10_01_olonos_archive.html

 
At 7/12/05 11:08 μ.μ., Blogger Πάνος said...

Έρμε Κοσμοπολίτη...

(Ή τα γούρια πήγαν στραβά ή ισχύει το αθάνατο: με τις πορδές, αβγά δε βάφονται!)

 
At 8/12/05 12:54 π.μ., Blogger kosmopolitis said...

Τράβα ρε μαλάκα Μαλεζάνι
στο λιμάνι, στο λιμάνι
!

( Μιχάλη, αν πείσεις τον Καψή να βάλει το σύνθημα μου τίτλο σΤΑ ΝΕΑ αύριο, υπόσχομαι να βάλω όλες τις φίλες μου να γράφουν σχόλια στο μπλογκ σου από μεθαύριο ! )

 
At 8/12/05 1:29 π.μ., Blogger Πάνος said...

Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από έναν διαχειριστή ιστολογίου.

 
At 8/12/05 1:32 π.μ., Blogger Πάνος said...

Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από έναν διαχειριστή ιστολογίου.

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home