Δευτέρα, Δεκεμβρίου 05, 2005

H ήπειρος της κοσμικότητας



Την ώρα που ελληνικά κόμματα και πολιτικοί καταθέτουν τις προτάσεις τους για τον διαχωρισμό Εκκλησίας και Κράτους, η Γαλλία γιορτάζει τα... εκατό χρόνια από την ψήφιση του σχετικού νόμου. H αποθέωση της ενωμένης Ευρώπης.

H αυτονόμηση μιας κοινωνίας απέναντι στη θρησκεία μπορεί να γίνει με δύο τρόπους. Από «πάνω», δηλαδή από το Κράτος, όπως έχει γίνει στις χώρες όπου κυριαρχεί ο καθολικισμός. Ή από «κάτω», από την κοινωνία των πολιτών, όπως έχει γίνει στις προτεσταντικές χώρες με μια εσωτερική μετάλλαξη των Εκκλησιών. Με αυτή την έννοια, ο διαχωρισμός Εκκλησίας και Κράτους δεν αποτελεί τη μοναδική απόδειξη της κοσμικότητας μιας κοινωνίας. Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι η Γερμανία δεν είναι μια κοσμική χώρα και ας αναφέρει στο Σύνταγμά της ότι «ο γερμανικός λαός έχει επίγνωση της ευθύνης του απέναντι στον Θεό». H Ισπανία διακηρύσσει στο δικό της Σύνταγμα τη «συνεργασία με την καθολική εκκλησία», η Ιρλανδία, η Πολωνία και η Ελλάδα θέτουν τους νόμους τους υπό την εξουσία της Αγίας Τριάδας, «ομοούσιας και αδιαιρέτου» μάλιστα, αλλά όλες αυτές οι χώρες είναι - ή τουλάχιστον δηλώνουν - κοσμικές.

Τι συμβαίνει στην πράξη; Το παράδειγμα της Δανίας είναι αποκαλυπτικό. Όπως γράφει στη Μοντ ο Πιερ-Ανρί Ταβουαγιό, πρόεδρος του Κολεγίου Φιλοσοφίας και καθηγητής στη Σορβόνη, εδώ δεν υπάρχει διαχωρισμός Εκκλησίας και Κράτους, αλλά η Εκκλησία αποτελεί μια «δημόσια υπηρεσία» για την οποία ισχύουν τα ίδια κριτήρια και οι ίδιοι περιορισμοί με τις άλλες υπηρεσίες. Στη χώρα αυτή, λοιπόν, ένας πάστορας ονόματι Θόρκιλντ Γκρόσμπολ αποκάλυψε σε βιβλίο του, που εκδόθηκε το 2003, ότι δεν πιστεύει ούτε στον επουράνιο Θεό ούτε στην ανάσταση ή την αιώνια ζωή. Το υπουργείο Θρησκευτικών Υποθέσεων, που είχε επιτρέψει στο παρελθόν τον γάμο των ομοφυλοφίλων, αποφάσισε στην περίπτωση αυτή να κρατήσει αυστηρή στάση και να αποπέμψει από την εκκλησία τον Γκρόσμπολ. Ο τελευταίος, με τη στήριξη της ενορίας του, προσέφυγε στη Δικαιοσύνη στο όνομα της ελευθερίας της συνείδησης, χαρακτηρίζοντας την απόφαση παράνομη. Και το υπουργείο αναγκάστηκε να υποχωρήσει.

Χώρες που δεν είναι «επισήμως» κοσμικές επιδεικνύουν έτσι συχνά απέναντι στην Εκκλησία μια ζηλευτή ανεξαρτησία. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν οι κοινωνίες και οι θεσμοί τους δεν μπορούν ή δεν θέλουν να παρέμβουν για να καθορίσουν με ακρίβεια και αυστηρότητα τους διακριτούς ρόλους του Κράτους και της Εκκλησίας. Τότε είναι που χρειάζονται οι νόμοι. Διότι αν στην Αμερική, όπως έχει γράψει ο Τοκβίλ, η πολιτική κοινωνία γεννιέται από τη θρησκεία, η ιστορία της Ευρώπης έχει σημαδευτεί από τη σύγκρουση της Εκκλησίας με τα κράτη. H Ευρώπη είναι η ήπειρος της κοσμικότητας και είναι υπερήφανη γι' αυτό.

7 Comments:

At 5/12/05 12:48 μ.μ., Blogger Πάνος said...

"H Ευρώπη είναι η ήπειρος της κοσμικότητας και είναι υπερήφανη γι' αυτό"

Δεδομένων ότι:

- τα παιδιά μου είναι υποχρεωμένα να προσεύχονται με τον τύπο ενός συγκεκριμένου δόγματος πριν μπουν στις τάξεις τους για μάθημα

- αν επιλέξω την καύση αντί της ταφής θα πρέπει να ξενιτευτώ σε γειτονικές χώρες, ως ...μακαρίτης

- ο πρόεδρος της Ελ. Δημοκρατίας, τα μέλη της κυβέρνησης κλπ είναι υποχρεωμένοι να δώσουν όρκο ενώπιον αυτού που πρεσβεύει ένα συγκεκριμένο δόγμα, αγνοώντας τις άλλες ομολογίες / τους αγνωστικιστές/ τους μη θρησκευόμενους

- το σύνταγμα της Ελ. Δημοκρατίας προβλέπει σκανδαλώδεις εύνοιες για ένα συγκεκριμένο δόγμα (που σημαίνει οτι ευνοεί απαράδεκτες δυσχέρειες για τα ...άλλα)

- υπάρχουν πολλά ακόμα που παραλείπω,

αναρωτιέμαι

αν η πατρίδα μου βρίσκεται στην Ευρώπη ή στα βάθη της Ασίας...

(Μόνο ο Κοσμοπολίτης δεν έχει πρόβλημα, αφού διεθέτει πολλές πατρίδες...)

 
At 5/12/05 1:45 μ.μ., Anonymous the missing link said...

Αγαπητέ κ.Πάνο,
εγώ αντιθέτως συμφωνώ απόλυτα με τη φράση του κ. Μητσού. Σε όλη την Ευρώπη η διαπλοκή της εκκλησίας με το κράτος τοποθετείται σε κοσμικότατες βάσεις. Με τις τεράστιες οικονομικές τις δυνατότητες η εκκλησία κατέχει μέρη τραπεζών, δημοσίων ή και άλλων επιχειρήσεων και εν γένει αποτελεί μία δαιδαλώδη οικονομική δομή εφάμιλλη του κράτους. Και τούτο δεν συμβαίνει μόνο στην Ελλάδα αλλά και στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης. Ταυτόχρονα δεν έχει πρόβλημα να κάνει την πάπια αν της προσφέρουν κάποια δωράκια όπως φορολογικές απαλλαγές για την ακίνητη περιουσία της (αυτό ΜΟΝΟ στην Ελλάδα μπορούσε να συμβεί εν έτει 2005).
Η μεταφυσική δογματική δεν είναι μέσο πίεσης της εκκλησίας έναντι του κράτους αλλά πρωτίστως του κράτους έναντι της κοινωνίας των πολιτών. Μία κοινωνία που καταπιέζεται μάλιστα κατα τρόπο άκρως κοσμικό...

 
At 5/12/05 2:15 μ.μ., Blogger Πάνος said...

Αγαπητέ κ. the missing link: Συμφωνώ απολύτως με όσα αναφέρετε. Επιτρέψτε μου, όμως, να παρατηρήσω οτι η το σχόλιό σας κινείτε στην αθάνατη λογική του "κι εσείς γιατί βασανίζεται τους μαύρους";

Αφήστε τους φτωχούς και δύστυχους Ευρωπαίους - θα τα καταφέρουν ή δε θα τα καταφέρουν με το δικό τους παπαδαριό.

Για το δικό μας το χάλι (εξαιτίας του απαράδεκτου καθεστώτος διομολογήσεων που διαθέτει η κρατούσα Εκκλησία του κ. Χριστόδουλου) θα έχουμε τη χαρά να ακούσουμε την άποψή σας;

Γιατί εμείς δεν έχουμε φτάσει ακόμα στο σημείο να ανυσυχούμε για την κοσμική διαπλοκή και τη συνεργεία κράτους - Εκκλησίας. Παραμένουμε στον ένδοξο Μεσαίωνα, όπου η Εκκλησία διέθετε καθοριστική κοινωνική εξουσία και καθόριζε με κάθε λεπτομέρεια τον τρόπο ζωής και συμπεριφορά των ανθρώπων.

Ας το κάνουμε πιο συγκεκριμένο, για να μην απεραντολογούμε: καύση των νεκρών. Εξηγείστε μου γιατί η ελληνική κοινωνία και η ελληνική πολιτική τάξη υποκύπτει περίτρομη μπροστά στην αντίδραση του κ. Χριστόδουλου και των συν αυτώ.

Ας ξεπεράσουμε πρώτα το Μεσαίωνα - και βλέπουμε μετά τα προβλήματα της επόμενης περιόδου.

 
At 5/12/05 9:50 μ.μ., Blogger ΤΑΣΟΣ said...

Η λύση:

"...αν ο Χριστός σήμερα κατέβαινε στη γής. σε τέτοια γής, τι θαρρείς πως θα κρατούσε στους ώμους; Σταυρό; Οχι,ένα τενεκέ πετρέλαιο".
Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΞΑΝΑΣΤΑΥΡΩΝΕΤΑΙ
ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ
ΕΝΑΤΗ ΕΚΔΟΣΗ 1965 σελ. 413

(επιτρέψτε μου το διάβασα πρόσφατα και πολυ με ενθουσίασε, δεν είναι και πολυ άσχετο)

 
At 6/12/05 11:33 π.μ., Blogger kosmopolitis said...

Αν ο Χριστός είχε εμφανιστεί στις αρχές του εικοστού αιώνα, σήμερα αντί για χρυσά σταυρουδάκια οι χριστιανοί θα φόραγαν στο λαιμό χρυσές ηλεκτρικές καρκεκλίτσες !

Lenny Bruce.
( Ο γνωστός ανατρεπτικός αμερικανός stand-up artist )

 
At 6/12/05 3:11 μ.μ., Anonymous the missing link said...

κ. Πανο
Λυπαμαι που δεν μπορεσα να απαντήσω στον καταγισμό των ερωτημάτων σας χτες. Θα έλεγα πως το ελληνικό παπαδαριό στηρίζεται στο πασίγνωστο τρίπτυχο που αποτελεί εν πολλοίς την εθνική ταυτότητα (βγαζω σπυριά) του ελληναρά: πατρίς, θρησκεία, οικογένεια. Και είναι τόσο μεγάλη η επιρροή της εκκλησίας στη διαμόρφωση της εύγλωττης μεν ρευστότατης δε εννοίας του έθνους. Ξεχνούμε δε οτι τούτη η λεξούλα αναγνωρίζεται από το σύνταγμά μας ως έτερη νομιμοποιητική βάση της πολιτείας αντιστοιχιζόμενη στην διακοσμητική ήτοι αυτή του λαού. Με άλλα λόγια η εκκλησία έχει υφαρπάξει τον ρόλο του θεματοφύλακα του έθνους και κατ'αυτόν τον τρόπο έχει αποκτήσει έναν ρόλο οιονεί 5ης εξουσίας (μετά τα ΜΜΕ) με τις ευλογίες της αδιαφορίας του λαού. Εξ ου και νομοθετικές πρωτοβουλίες "σκάλωσαν" στο τείχος της χριστιανικής παράδοσης παρ'ότι συνάδουν με την κατά τα άλλα "δημοκρατική" παράδοση του έλληνα (ακριβώς όπως και η καύση των νεκρών, ίσως η κατασκεύη τζαμιού, για άλλες πληριφορίες απευθυνθείτε στον Άνθιμο).
Δεν λέω πως η εκκλησία δεν έχει μία κάποια δημοτικότητα ειδικά σε συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες . Αλλά πιστεύω πως αυτό που συντηρεί την επιρροή της είναι κυρίως ο κολοσιαίος οικονομικός-κοσμικός της ρόλος, ο πολιτικός ρόλος που ο καταστατικός χάρτης της πολιτείας της επιφυλλάσσει και η εν γένει παθητική μας στάση όσον αφορά την επαναδιαπραγμάτευση των θεσμών. Πρέπει να καταλάβουμε ότι ο κοσμικός της ρόλος πρωτίστως συντηρεί και συντήρησε τον Μεσαίωνα.
Και κ. Πάνο όσον αφορά την καύση των νεκρών πιστεύω πως αυτές τις πτυχές της ζωής μας (ή του θανάτου μας) ούτε το κράτος θα έπρεπε να απασχολούν. Αλλά τώρα θα μου πείτε από το Μεσαίωνα μέχρι το Διαφωτισμό έχουμε να φάμε πολλά καρβέλια.

 
At 6/12/05 4:52 μ.μ., Blogger Πάνος said...

κ. the missing link,
πολύ ενδιαφέροντα όσα γράφετε.
Μία παρατήρηση: δεν είναι το σύνταγμα που εξασφαλίζει το ρόλο στο παπαδαριό, αλλά ο (κερδισμένος) ρόλος τους, που επισημοποιείται μέσω του συντάγματος. Όταν η κοινωνία θα είναι σε θέση να τους βάλει στη θέση τους, ελάχιστη βαρύτητα θα έχουν οι συνταγματικές επιταγές. Άλλωστε πολλά είναι θέμα ερμηνείας (δηλ. συσχετισμού δυνάμεων).

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home