Τρίτη, Σεπτεμβρίου 27, 2005

Ο δεύτερος θάνατος του Tζων Στιούαρτ Mιλ



«Στις Ηνωμένες Πολιτείες αναβιώνει η ιδέα ότι η ντροπή και η αηδία πρέπει να παίζουν θεμελιώδη ρόλο στο κοινωνικό και νομικό πεδίο. Το βάρος τους στην καθημερινή ζωή είναι όλο και μεγαλύτερο». Μάρτα Νουσμπάουμ

Δέκα γυναίκες μόνο περιλαμβάνει ο κατάλογος των 100 κορυφαίων διανοουμένων της εποχής μας που συνέταξαν τα περιοδικά Prospect και Foreign Policy (και δημοσίευσαν χθες TA NEA). Ανάμεσά τους, μια σημαντική Αμερικανίδα φιλόσοφος, που ειδικεύεται στην αρχαία φιλοσοφία και διδάσκει στο Τμήμα Ηθικής και Δικαίου του Πανεπιστημίου του Σικάγου. Το όνομά της είναι Μάρτα Νουσμπάουμ. Και στο τελευταίο της βιβλίο, με τίτλο «Κρύβοντας την ανθρώπινη φύση. H αηδία, η ντροπή, ο νόμος» (Εκδ. Princeton University Press) επιχειρεί ένα ταξίδι από τον Αριστοτέλη μέχρι τον Φρόυντ και τον Όσκαρ Ουάιλντ για να αποδείξει ότι στη χώρα του Μπους και των νεοσυντηρητικών ορισμένες προκαταλήψεις παίζουν κυρίαρχο ρόλο.

Τα αμερικανικά δικαστήρια παίρνουν τελευταία κάτι περίεργες αποφάσεις. Οδηγοί αυτοκινήτων υποχρεώνονται να αναρτούν στις πινακίδες τους μια ταμπέλα που γράφει: «Είμαι αλκοολικός». Άλλοι αναγκάζονται να κρεμάσουν ταμπέλες με ανάλογο περιεχόμενο έξω από τα σπίτια τους. Οι τιμωρίες αυτές, λέει η Νουσμπάουμ σε συνέντευξή της στη Ρεπούμπλικα, επιβάλλονται συνήθως σε μαύρους, ομοφυλόφιλους, γυναίκες, άτομα με ειδικές ανάγκες. Με τον τρόπο αυτό, μια ελίτ που ισχυρίζεται ότι είναι δίκαιη, άμεμπτη, με λίγα λόγια «φυσιολογική», αποκόπτει την ντροπή από την ανθρώπινη φύση και τη χρησιμοποιεί ως νομικό εργαλείο για να καθυποτάξει τους αδύνατους και περιθωριοποιημένους. Το ίδιο κάνει και με την αηδία: συνδέοντάς την με ολόκληρες κατηγορίες «μολυσμένων» ανθρώπων, η ελίτ αυτοπροσδιορίζεται ως «καθαρή», δηλαδή αθάνατη.

H κατηγορία ανθρώπων εναντίον της οποίας χρησιμοποιούνται με τον πιο συστηματικό τρόπο η αηδία και η ντροπή, λέει η Αμερικανίδα καθηγήτρια, είναι χωρίς αμφιβολία οι ομοφυλόφιλοι. Ο πανικός που παρατηρείται στην Αμερική για τους γάμους των ομοφυλοφίλων είναι απολύτως αδικαιολόγητος, αλλά χρησιμοποιείται για την επιβολή διαφόρων διακρίσεων. Ο Τζων Στιούαρτ Μιλ έλεγε ότι ο μοναδικός λόγος που δικαιολογεί τον περιορισμό των θεμελιωδών ελευθεριών είναι η πρόκληση βλάβης. Σήμερα, αρκεί η επίκληση του κινδύνου μιας βλάβης για να δικαιολογηθεί η καταστολή. Ο Μιλ έλεγε επίσης ότι δεν πρέπει να παρεμβαίνουμε ποτέ εναντίον συμπεριφορών που μας σοκάρουν ή αηδιάζουν, όσο η αηδία αυτή δεν γίνεται επικίνδυνη. Οι Αμερικανοί νομοθέτες, όμως, τείνουν όλο και περισσότερο να ταυτίζουν το αηδιαστικό με το επικίνδυνο.

Ο κλασικός φιλελευθερισμός στηριζόταν πάντα στην ισονομία, καταλήγει η Νουσμπάουμ. Είμαστε όλοι εξίσου άνθρωποι και εξίσου ζώα. Γεννιόμαστε όλοι «γυμνοί και φτωχοί» και είμαστε καταδικασμένοι να πεθάνουμε, έγραφε ο Ρουσώ στον τέταρτο τόμο του Αιμίλιου. Από την αδυναμία μας αυτή, προσέθετε, γεννιέται μια εύθραυστη ευτυχία. Μήπως αυτήν ακριβώς την ευτυχία θέλουν να εκμηδενίσουν οι νεοφιλελεύθεροι της εποχής μας;


6 Comments:

At 27/9/05 4:36 μ.μ., Anonymous κοσμοπολίτης said...

Οι απανταχού νεοφιλελεύθεροι, νεοσυντηρητηκοί, νεο-οτιδήποτε, παραμορφώνουν την εικόνα του κόσμου μας ακριβώς όπως παραμορφώνεται το πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέι ( μιας και ανέφερες τον Οσκαρ Ουάιλντ ).
Θα έχουμε το ίδιο τέλος όμως ;..

 
At 28/9/05 2:20 π.μ., Anonymous καλησπερας said...

Δυστυχως δεν εχω χρονο για να γραψω ποιοι ειναι οι νεοσυντηρητικοι, το μονο που μπορω να αναφερω ειναι οτι δεν εχουν καμια σχεση με τους χριστιανους ευαγγελιστες, δεν δινουν μαθηματα ηθικης, σχεδον αδιαφορουν για την εσωτερικη πολιτικη των ΗΠΑ, αλλα κει που δειχνουν καποιο ενδιαφερον ειναι πιο κοντα στις θεσεις των αμερικανων δημοκρατικων παρα των ρεπουμπλικανων, ειναι πρωην δημοκρατικοι (καποιοι και τροτσκιστες) που την δεκαετια του 60 απομακρυνονται απο τους λιμπεραλς γιατι διαφωνουσαν με την σταση καποιων δημοκρατικων προς τον κομμουνισμο και την Σοβιετικη Ενωση (οι σημαντικοτεροι ηταν Ποντορεβιτς, Ιρβινκγ Κριστολ).
Η πολιτικη τους επικεντρωνεται μονο στην εξωτερικη πολιτικη των ΗΠΑ. Αυτα τα λιγα για να πω οτι δεν ασχολουνται με "ντροπες", "αηδιες" και αμερικανικα δικαστηρια.

 
At 28/9/05 10:35 π.μ., Anonymous Greg said...

Σωστά Μιχάλη, σε μια «ευνομούμενη» κοινωνία σαν την αμερικάνικη, η ανάγκη για ευτυχία είναι μονόδρομος για την διατήρηση της τάξης. Σε συνδυασμό με τον εκφοβισμό για το διαφορετικό και το άγνωστο, προσπαθούν να διατηρήσουν την εύθραυστη ομολογουμένως ισορροπία. Έτσι για παράδειγμα κλείνουν τα μάτια στην δυστυχία των μαύρων του νότου (μέχρι η φύση να αποκαλύψει με μια απίστευτη καταστροφή το μέγεθος του προβλήματος).
Τελικά πιστεύω ότι πρέπει να τους λυπούμαστε για την κατάντια τους αυτή. Το θέμα όμως είναι εμείς τι κάνουμε…

 
At 28/9/05 2:38 μ.μ., Blogger Ημίαιμος-Imiaimos said...

Αναβιώνει; ("η ιδέα ότι η ντροπή και η αηδία πρέπει να παίζουν θεμελιώδη ρόλο στο κοινωνικό και νομικό πεδίο")
Εκτός από το "πίσσα και πούπουλα" που μπορεί να το εντάξει κανείς στις ποινές "ντροπής" και διαπόμπευσης, η αμερικανική κοινωνία δεν είχε ιστορικά ξανακαταφύγει σε τέτοιες γελοιότητες.
Και είναι η πρώτη κοινωνία που δεν της καίγεται καρφί για την δεκάωρη ατέλειωτη παρέλαση ομοφυλόφιλων (Νέα Υόρκη).
Δεν ξέρω τον κύριο Μιλ και αυτά που λέει τα βρίσκω οριακά λογικά αν και θα πρέπει να προσδιοριστούν οι έννοιες της αηδιαστικής συμπεριφοράς και του επικίνδυνου ορίου της.
Το φαινόμενο, σε μερικές πολιτείες, των ηλίθιων ποινών, μάλλον κοινωνική ανωριμότητα δείχνει που είναι, όμως, πιό "χωνέψιμη" από τους "λιθοβολισμούς" και ακρωτηριασμούς που άλλοι πολιτισμοί επιβάλλουν.

 
At 28/9/05 5:03 μ.μ., Anonymous καλησπερας said...

Η αμερικανικη κονωνια ειναι εκεινη που επιτρεπει γαμους ομοφυλοφυλλων σε καποιες πολιτειες επισης τους δινει δικαιωμα υιοθετησης παιδιων, η κοινωνια που κατα την προεκλογικη καμπανια των ρεπουμπλικανων δεχεται στο παλκο την λεσβεια κορη του Ντικ Τσενει,
η κοινωνια του απολυτου διαχωρισμου Κρατους-Εκκλησιας.
Μην ξεχναμε οτι ζουμε στην ηπειρο των συμφωνιων Κρατους-Εκκλησιας (Concordati) οτι ζουμε στην χωρα που ακομα δεν εχει διαχωρισει το κρατος απο την εκκλησια, και που φοβαται να βγαλει απο τις ταυτοτητες το θρησκευμα.

 
At 28/9/05 10:44 μ.μ., Blogger Μαύρο πρόβατο said...

Συμφωνώ με το πρώτο σχόλιο του καλησπέρα, παρά τις επιμέρους παρατηρήσεις (πχ οι νεοσυντηρητικοί σαν καλοί νεοπλατωνιστές, είναι βαθύτατα αγνωστικιστές σε ο,τι αφορά τα θεία. Ως πολιτικοί όμως, χρησιμοποίησαν τους ψυχοπαθείς της Βίβλου για να περάσουν την πολιτική τους).
Αλλά τι να πω για το δεύτερο σχόλιο του καλησπέρα "η κοινωνια του απολυτου διαχωρισμου Κρατους-Εκκλησιας";
In God we trust, υπογράφει ο εκάστοτε διοικητής της Φέντεραλ Μπανκ πάνω στα αμερικανικά τραπεζογραμμάτια...
(Κάνω πλάκα για να μην το συζητήσουμε σοβαρά, για την πιο θρησκευτική κοινωνία του ανεπτυγμένου κόσμου)

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home