Παρασκευή, Μαρτίου 09, 2007

Ένας νέος επαναστατικός ρομαντισμός



Ο όρος έχει περάσει στα ελληνικά ως «απο-ανάπτυξη» (γαλλικά decroissance). Δεν πρόκειται για μια οικονομική ιδέα. Αλλά για μια αντίληψη του κόσμου όπου η οικονομία δεν θα έχει πια την τελευταία λέξη.

Η αμφισβήτηση της ανάπτυξης δεν είναι κάτι καινούργιο. Στην πρώτη διεθνή σύνοδο για το ανθρώπινο περιβάλλον, που πραγματοποιήθηκε στη Στοκχόλμη το 1972, υπήρχε ήδη ένας προβληματισμός για την ανάγκη συμφιλίωσης των κοινωνικοοικονομικών δραστηριοτήτων του ανθρώπου με το περιβάλλον. Ακολούθησε η πετρελαϊκή κρίση, η αύξηση της ανεργίας, και η συζήτηση πήγε αλλού. Σήμερα, ορισμένοι διανοούμενοι επαναφέρουν το πρόβλημα της απεριόριστης ανάπτυξης, επιρρίπτοντάς της την ευθύνη για τις πέντε μεγάλες κρίσεις που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα: την ενεργειακή, την κλιματική, την κοινωνική, την πολιτιστική και τη δημογραφική. Και προτείνουν τη μετάβαση της κοινωνίας της ανάπτυξης σε μια κοινωνία της «απο-ανάπτυξης».

Οι όροι «βιώσιμη» ή «αειφόρος» ανάπτυξη είναι παραπλανητικοί, λέει σε συνέντευξή του στη Λιμπερασιόν ο Ζαν-Κλωντ Μπεσόν-Ζιράρ, διευθυντής του περιοδικού Εντροπία. Αυτό που πρέπει να εγκαταλειφθεί δεν είναι ο τρόπος ανάπτυξης, αλλά η λογική της. Δεν μπορούμε βέβαια να μιλήσουμε για μείωση της ανάπτυξης στους ανθρώπους της Αιθιοπίας ή του Νταρφούρ που πεθαίνουν από την πείνα. Οφείλουμε όμως να τους εξηγήσουμε γιατί βρίσκονται σε αυτή την κατάσταση, ποιες είναι οι αντιφάσεις και οι αδικίες που γεννά το κυρίαρχο μοντέλο. Το ίδιο πρέπει να κάνουμε με τους Κινέζους και τους Ινδούς, οι οποίοι θα κληθούν σύντομα να πληρώσουν το κόστος της «υπερθέρμανσης» της οικονομίας τους. Όσο για τις ανεπτυγμένες χώρες, η περυσινή έκθεση Στερν που υπολογίζει σε 5 τρισεκατομμύρια δολάρια τις επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών και η ταινία του Αλ Γκορ μπορούν να συμβάλουν στη συνειδητοποίηση του μεγέθους του προβλήματος. Ο καταστροφικός κυκλώνας Κατρίνα, στη Λουιζιάνα, και ο φονικός καύσωνας του καλοκαιριού του 2003 είναι βέβαια πιο εύγλωττοι από οποιοδήποτε βιβλίο και οποιαδήποτε ταινία. Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι μια συλλογική ανταρσία, που θα αναγκάσει τους κυβερνώντες να αλλάξουν ρότα.

Η «απο-ανάπτυξη» δεν αποτελεί ένα καινούργιο ιδεολογικό δόγμα, λέει ο 69χρονος αυτοδίδακτος ζωγράφος. Συνδέεται με τον «επαναστατικό ρομαντισμό» που πρέσβευαν άνθρωποι όπως ο Φουριέ, ο Μαρξ, ο Ένγκελς, ο Ερνστ Μπλοχ, ο Ζωρζ Μπατάιγ ή ο Βάλτερ Μπένζαμιν και κινήματα όπως ο εξπρεσιονισμός, ο σουρεαλισμός και ο σιτουασιονισμός. Η βασική ιδέα είναι η ενσωμάτωση της ποιητικής φαντασίας στις δραστηριότητες και τους προσανατολισμούς των ανθρώπων. Ο ρομαντισμός εξεγείρεται κατά της μηχανοποίησης, του αφηρημένου εξορθολογισμού και του ποσοτικού υπολογισμού των κοινωνικών σχέσεων. Ο δρόμος γι' αυτόν τον νέο επαναστατικό ρομαντισμό θα είναι βέβαια δύσκολος. Αλλά αξίζει τον κόπο. Η «απο-ανάπτυξη» ζητά μια νέα χρήση του χώρου και του χρόνου, όπου θα κυριαρχεί μια «ηθική της κατανομής, της δικαιοσύνης και της αδελφοσύνης».

10 Comments:

At 9/3/07 2:13 μ.μ., Blogger Spinoza said...

Τα άρθρα σου ή θα με εκνευρίζουν ή θα μου θυμίζουν ένα από τ'αγαπημένα μου ρωσσικά παραμύθια με τα οποία μεγάλωσα. Έχω στο μυαλό μου την "Καρδιά του Ντάνκο" του Γκόρκυ, του ήρωα που ξερίζωσε τη φλεγόμενη από το πάθος καρδιά του για να φωτίσει το σκοτεινό δάσος και να βγάλει τους τρομαγμένους συντρόφους του από αυτό. Μας το διηγούνταν ένα ρωσσοεβραίος παπούλης και στο καπάκι μας μάθαινε στίχους του Μπιάλικ και μετά μας έπαιζε βιολί. Προσοχή με ποιους αφήνετε τα παιδιά σας! :-)

Έτσι θα έπρεπε να είναι η ενασχόληση με την πολιτική. Θα έπρεπε να ξεπερνά τη διαχείριση και να ξεπηδά μέσα από φλεγόμενες ρομαντικές καρδιές που τα μότο και τα μάντρα της ζωής τους θα τα έγραφαν γιαυτούς ποιητές και όχι φιλόσοφοι.

Όμως, δεν είναι ανάγκη να είσαι αριστερός για να τα βλέπεις έτσι. :-)

Ο προβληματισμός που θέτεις είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον. " Ο αφηρημένος εξορθολογισμός και ο ποσοτικός υπολογισμών των κοινωνικών σχέσεων" δεν ενδιαφέρει ούτε εμένα που προσεγγίζω την ανάπτυξη μόνον ως φορέα εγγύησης δημιουργίας κοινωνιών μέσα στις οποίες το άτομο θα είναι ελεύθερο να ανθίσει.

Το πρόβλημα είναι ότι από τη στιγμή που θέλεις να μιλάς για ανάπτυξη είναι αντιφατικό να της θέτεις όρια. Δεν γίνεται και δεν μπορούν να υπάρχουν όρια στο ζήτημα της ανάπτυξης. Σαφώς θα πρέπει σε αρκετά πράγματα να επαναπροσδιοριστούν οι στόχοι, θα πρέπει να γίνει κατανοητό πως το περιβάλλον για παράδειγμα δεν ανήκει σε κανέναν και έτσι η εκμετάλευσή του πρέπει να βγει από τους όρους του παιχνιδιού.

Μια συνολική επαναδιαπραγμάτευση του όρου "ανάπτυξη", μια ηθική δέσμευση για κάποια πράγματα ( ελπίζω μην διαβάζει κανείς από τους σχολιαστές στο μπλογκ του Ξυδάκη γιατί τους την είχα πέσει πριν από λίγους μήνες γιαυτό το λόγο) που αφορούν στη σχέση μας με το περιβάλλον κυρίως, το όραμα ενός πολιτισμού που το κέντρο του δεν θα είναι απλώς ο άνθρωπος με τα δικαιώματα και τα επιτεύγματά του αλλά ο άνθρωπος μαζί με το φυσικό του περιβάλλον, αρχίζει πια να προβάλει ως αίτημα, πιστεύω πως έχει ξεφύγει από τη σφαίρα της ουτοπίας.

 
At 9/3/07 2:49 μ.μ., Blogger Dimitris Stefosis said...

spinoza,
ορισμένοι έχουν αντικαταστήσει τον οικονομίστικο δείκτη του "Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος" μ' εκείνον της "Εθνικής Ακαθάριστης Ευτυχίας"...
Πιθανότα έφθασε η (έσχατη) ώρα να αρχίσουν να αναθεωρούν τους τέτοιου είδους ακατάλληλους πλέον δείκτες και οι δυτικές κοινωνίες...
Η έκθεση Stern ή η χθεσινή απόφαση των ηγετών της Ε.Ε. (παρότι για τις δικές μου αντιλήψεις είναι δειλές και αναντίστοιχες του δέοντος και της περίστασης) συμβάλλουν, τουλάχιστον, προς αυτήν την κατεύθυνση...

Μιχάλη,
εκτός των διανοουμένων και των κινημάτων που αναφέρονται στο κείμενο, οι (νεώτερες) αναλύσεις του Κορνήλιου Καστοριάδη για τη σχέση ανθρώπου - φύσης, είναι, νομίζω, πιο ενδιαφέρουσες και λιγότερο "ρομαντικές"... Εξάλλου, όπως έδειξε καλύτερα από πολλούς ο Κώστας Παπαϊωάννου, ο ίδιος ο Marx (εκείνος του "Κεφαλαίου", όχι ο "νεαρός") συμμερίζεται πλήρως την "ανάπτυξη" ως όραμα... (Και) εξ αιτίας αυτού, άλλωστε, οι κοινωνίες του λεγόμενου "υπαρκτού σοσιαλισμού" κακοποίησαν τόσο βάναυσα το περιβάλλον τους...

 
At 9/3/07 11:47 μ.μ., Blogger stratos said...

Καλώστονε! Πού'σουνα Μητσέ τόσο καιρό χαμένος;

Ευτυχώς επανείλθες με ένα ενδιαφέρον θέμα, μετά από σχεδόν ένα μήνα αδιαφορο-λογίας, που έλεγα πάει το χάσαμε το παιδί.

Δεν έχουμε και πολλούς στις εφημερίδες που να λένε κάτι. Δυό τρεις είσαστε και το να φλυαρείτε είναι πολυτέλεια.

Ασε που δεν αποκλείεται να είσαι μόνο εσύ, οπότε είναι εγκατάλειψη θέσης.

 
At 10/3/07 12:16 π.μ., Blogger doh said...

όταν δε σε εκνευρίζουν τα άρθρα του Μιχάλη spinoza, τα σχολιά σου είναι σεντούκι ανοιχτό με ατόφυο χρυσάφι

 
At 10/3/07 8:56 π.μ., Blogger Spinoza said...

Το Μπουτάν δεν είναι Δημοκρατία κύριε, δεν είναι δυνατόν να μας το φέρνετε ως παράδειγμα το οποίο πρέπει να ακουθήσουν μάλιστα και οι Δυτικές κοινωνίες.

doh: δεν είναι κακό ν'ανάβουν τα αίματα πότε-πότε! Σας διαβεβαιώ πως δεν τα παίρνω προσωπικά. ;-)

 
At 10/3/07 10:43 π.μ., Blogger Dimitris Stefosis said...

Spinoza,
Είχα την εντύπωση πως ξέρετε να διαβάζετε... Kαι παρά τις κατά καιρούς διαφωνίες μας σ' αυτό εδώ το blog (ίσως και εξαιτίας αυτών) σας θεωρούσα ιδιαίτερα ευφυή άνθρωπο... Λυπάμαι...

 
At 10/3/07 12:40 μ.μ., Blogger CAESAR said...

Το Ταό & η Φυσική θα μπορούσαν να συνδιαστούν ;))

 
At 10/3/07 1:55 μ.μ., Blogger Dimitris Stefosis said...

Χρειάζεται, ένας νέος ορισμός της "ανάπτυξης" στις δυτικές κοινωνίες. Εάν παραμείνουμε στην οικονομίστικη αντίληψη της "προόδου", η οποία βασίζεται αποκλειστικά σε δείκτες ποσοτικούς (όπως το Α.Ε.Π.), χωρίς, μάλιστα, να λαμβάνουμε υπ΄ όψιν τις "αρνητικές εξωτερικότητες" της παραγωγικής διαδικασίας, απλά θα εθελοτυφλούμε αναμένοντας το Godot...
Ένας τέτοιου είδους επαναπροσδιορισμός δεν είναι θέμα ούτε "ηθικής", ούτε οποιασδήποτε θρησκείας... Ερείδεται στην κοινή λογική... Όπως π.χ. η "έκθεση Stern"...

 
At 11/3/07 2:12 π.μ., Blogger ΤΑΣΟΣ said...

ΜΑΗΣ 68
ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ
ΤΣΕ ΓΚΕΒΑΡΑ
ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ
...
...
...
πολιτικός ρομαντισμός: "αιμοδότης" της σύγχρονης διανοησης

 
At 11/3/07 8:23 π.μ., Blogger Spinoza said...

Α η έκθεση του Stern. Διαβάστε για να ενημερωθείτε. Ευτυχως που εγώ δεν σας έχω για ευφυή και έτσι δεν λυπάμαι για τίποτε από αυτά που διαβάζω ως σχόλια εδώ.

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home