Πέμπτη, Μαρτίου 08, 2007

Ούγκο Τσάβες και Άνταμ Σμιθ



Ο Ούγκο Τσάβες είναι τόσο μεγάλος, που ολόκληρος πλανητάρχης οργανώνει περιοδεία για να αντισταθμίσει την επιρροή του. Και τόσο μικρός, που μπορεί να οδηγήσει τη χώρα του στη χρεοκοπία.

Όταν κυκλοφόρησε η «Έρευνα για τη φύση και τις αιτίες του πλούτου των εθνών», το 1776, επικρατούσε μεγάλη αναταραχή στον κόσμο. Αυτοκρατορίες επεκτείνονταν (βρετανική) ή παρέπαιαν (ισπανική), η Αμερικανική Επανάσταση γνώριζε τη Διακήρυξή της, η Γαλλική Επανάσταση βρισκόταν προ των πυλών, και διανοούμενοι σε όλο τον κόσμο προβληματίζονταν για το τι κάνει τα έθνη ισχυρά. Για τον Άνταμ Σμιθ, η απάντηση σε αυτό το ερώτημα ήταν απλή. Όσο το κράτος δεν παρεμβαίνει στην οικονομία, το σύστημα δουλεύει ρολόι. Οι άνθρωποι είναι από τη φύση τους εφευρετικοί και παραγωγικοί, και επιπλέον θέλουν να αυξήσουν τον υλικό τους πλούτο. Όταν έχουν την ελευθερία να το κάνουν, ολόκληρη η χώρα ωφελείται. Όταν βλέπουν τις πρωτοβουλίες τους να καταπνίγονται, όταν δεν μπορούν να εκφράσουν ελεύθερα τις απόψεις τους και επιπλέον τους επιβάλλονται αυθαίρετοι φόροι η χώρα περιέρχεται σε σύγχυση και υπονομεύεται. Το κλίμα ανασφάλειας προκαλεί ακόμα μεγαλύτερη επιδείνωση της κατάστασης: οι ελεύθερες αγορές θέλουν εγγυήσεις πως αυτό στο οποίο επενδύουν σήμερα δεν θα καταστραφεί αύριο.

Η πολιτική που ακολουθεί ο πρόεδρος της Βενεζουέλας, γράφει στην «Ελ Παΐς» ο Αμερικανός ιστορικός Πωλ Κένεντυ («Η Άνοδος και η Πτώση των Μεγάλων Δυνάμεων»), βρίσκεται ακριβώς στον αντίποδα της διδασκαλίας του Σκωτσέζου οικονομολόγου. Πρώτα απ' όλα, ο Τσάβες μοιάζει να σπαταλά τον πλούτο που του έπεσε από τον ουρανό με την αύξηση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Αντί να επενδύει τα έσοδα στο μέλλον του λαού του - όπως κάνουν χώρες όπως η Νορβηγία και το Ντουμπάι - αγοράζει μαχητικά αεροσκάφη από τη Ρωσία, ενισχύει τα αντιαμερικανικά καθεστώτα της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής και ακολουθεί μια πολιτική αποζημιώσεων στο εσωτερικό της χώρας. Ύστερα παρεμβαίνει συνεχώς στον κόσμο των επιχειρήσεων και της ατομικής ιδιοκτησίας. Υπάρχει μια οικονομική θεωρία που λέει ότι οι χώρες χωρίς εθνικούς πόρους (όπως η Ελβετία και η Σιγκαπούρη) έχουν μεγάλες πιθανότητες να ευδοκιμήσουν επειδή υποχρεώνονται να στηριχθούν στον σημαντικότερο παραγωγό πλούτου που έχει υπάρξει ποτέ: το ανθρώπινο κεφάλαιο. Η Βενεζουέλα δεν ανήκει σε αυτές. Αλλά αυτός δεν είναι λόγος για να περιφρονεί αυτό το κεφάλαιο.

Μέτρα για τη μείωση του χάσματος μεταξύ πλουσίων και φτωχών ασφαλώς χρειάζονται: μόνο που στα χρόνια του Τσάβες αυτό το χάσμα έχει διευρυνθεί. Χρειάζεται επίσης μια ισορροπία μεταξύ του δημοσίου και του ιδιωτικού πλούτου μιας χώρας: ακόμη και ο Άνταμ Σμιθ αναγνώριζε ότι οι λειτουργίες του Κράτους πρέπει να είναι ευρείες και σημαντικές. Αλλά οι κατασχέσεις, οι εθνικοποιήσεις και τα γενικότερα κατασταλτικά μέτρα στα οποία καταφεύγει ο ηγέτης της Βενεζουέλας μόνο αρνητικές επιπτώσεις μπορεί να έχουν.

10 Comments:

At 8/3/07 1:26 μ.μ., Blogger Dimitris Stefosis said...

Μιχάλη,
τί ακριβώς εννοείς "πολιτική αποζημιώσεων στο εσωτερικό της χώρας";

 
At 8/3/07 2:56 μ.μ., Blogger Μαύρο πρόβατο said...

Θίγεις ένα από τα πιό ενδιαφέροντα κεφάλαια των διεθνών εξελίξεων, μ'ένα εξίσου ενδιαφέρον κείμενο!

Θα διαφωνήσω βέβαια με την προσέγγιση - όχι γιατί στηρίζεται στη διδασκαλία του Άνταμ Σμίθ, αλλά γιατί δεν αναπτύσσεται στο πεδίο της πολιτικής, όπου εγγράφονται οι εξελίξεις.

Συνοπτικά λοιπόν: η Βενεζουέλα ήταν πάντα κόμπος κάθε είδους κοινωνικών αντιθέσεων σε αλληλοϋπέρθεση. Μερικοί παράγοντες του σκηνικού: οι πολυεθνικές που νέμονταν τον αξιόλογο φυσικό πλούτο της χώρας, η μεγάλη κρατική εταιρεία πετρελαίου ως κύριος τροφοδότης μιας εργατικής αριστοκρατίας, οι ανίκανοι και άκρως αντιδραστικοί λατιφουντίστες, η συγχωνευμένη μ'αυτήν παρασιτική αστική τάξη (απρόθυμη ν'αναπτύξει παραγωγικά τη χώρα - τάξη εισοδηματίας), η μάζα των μικροαστών "βολεμένων" λευκών, και το τεράστιο πλήθος των ακτημόνων και των υποπρολετάριων.
Για να γίνουν τα πράγματα πιό πολύπλοκα, προσθέστε και το οξύτατο φυλετικό/εθνοτικό ζήτημα, όπου η αντίθεση εξαθλιωμένες μάζες - ζάμπλουτα "τζάκια" (και καλοβαλμένοι ή αξιοπρεπούς διαβίωσης μικροαστοί) επικαθορίζεται από τη διαφορά λευκών πληθυσμών και αυτοχθόνων, με όλους τους βαθμούς του metissage ανάμεσά τους.

Για να καταλάβει κανείς την τεράστια λαϊκή στήριξη στον Τσάβες, πρέπει να λάβει υπόψη του οτι στο παρελθόν, όλες οι άλλες προσεγγίσεις δοκιμάστηκαν, και το συμπέρασμα ήταν οτι τα πράγματα παρέμεναν τα ίδια: η μεγάλη πλειοψηφία, καταδικασμένη στην αμορφωσιά και την εξαθλίωση, αποκλεισμένη από την πρόοδο.
Ανικανότητα της κυρίαρχης τάξης να λύσει αστικοδημοκρατικά ζητήματα; Απροθυμία; Το βάρος της εξάρτησης από τις ΗΠΑ;
Λίγο-πολύ όλα μαζί.
Η Βενεζουέλα μπήκε λοιπόν σε μια διαδικασία ριζοσπαστικών μετασχηματισμών, που θίγουν την εξουσία των μέχρι τώρα κυρίαρχων. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που έχει μπροστά του ο Τσάβες και οι φίλοι του, είναι πιστεύω αυτό της συμμαχίας με τα μεσαία στρώματα, τους εργαζόμενους υψηλής ειδίκευσης, τους μικροαστούς κτλ.
Όλοι αυτοί, στην πλειοψηφία τους λευκοί, συντάσσονται αρκετά γρήγορα με το παλιό καθεστώς, όπου είχαν τη θέση τους, τρομοκρατημένοι και από το - απτό - μίσος των φτωχών, που ξεσπάει πάνω τους πιό εύκολα απ'ό,τι πχ στην αόρατη, πραγματική και καλά προστατευμένη "αριστοκρατία".
Χιλιάδες μηχανικοί, γιατροί κτλ θέλουν να φύγουν από τη χώρα, όπου "οι ξεβράκωτοι απειλούν να τα πάρουν όλα και να τα καταστρέψουν".
Άνθρωποι που στα λόγια μπορεί να είναι σοσιαλδημοκράτες (με την έννοια που έχει ο όρος στη Λατινική Αμερική!) αλλά στην πράξη έχουν ενσταλαγμένο στη συμπεριφορά τους ρατσισμό και φόβο αιώνων.

Από την άλλη, οι προφανώς σωστές επισημάνσεις τέτοιων δυνάμεων για τη χαοτική διαχείριση του πλούτου, τις σπατάλες και την πρακτική αναποτελεσματικότητα που χαρακτηρίζουν πολλούς τομείς της διακυβέρνησης Τσάβες αντιμετωπίζονται με το επιχείρημα: "τόσα χρόνια που τα διαχειριζόσαστε εσείς 'σωστά', εμείς δεν είδαμε προκοπή - και χειρότερα απ'όσο μας αφήσατε, δεν μπορούμε να γίνουμε".

Ελπίζω οι σύντροφοι εκεί να βρουν τον τρόπο και ν'αποκτήσουν την πολιτική μαεστρία που θα καταφέρει ν'αποσπάσει αυτό το κοινωνικό στρώμα από το μπλοκ με τους ιστορικούς νεκροθάφτες της Λατινικής Αμερικής, που είναι ούτως ή άλλως καταδικασμένοι να χαθούν. Το "νεογέννητο" της Βενεζουέλας είναι εύθραυστο, άσχημο, με τα αίματα της γέννας. Είναι όμως το μέλλον - και το επόμενο διάστημα θα δείξει αν θα εξελιχθεί σε πανέμορφο τέκνο, ή θα πεθάνει από τις βρεφικές αρρώστειες.

 
At 8/3/07 5:02 μ.μ., Blogger ioannisk said...

Επιτέλους ένας Έλληνας δημοσιογράφος που δεν πλέκει το εγκώμιο του Chavez!

 
At 8/3/07 9:18 μ.μ., Blogger S G said...

αναπαντεχα καλο κειμενο!
(διακρινω αναγνωση σοβαρων εντυπων στυλ Εκονομιστ κυριε Μιχαλη Μητσε?)

ο Τσάβεθ ειναι ο Παπανδρεου της Βενεζουελας. Φανταστειτε η Ελλαδα του 80 να ειχε πετρελαιο ποση διαφθορα και σπαταλη θα ειχε πεσει και ποσες προσληψεις κολλητων του καθε μικροστελεχους.

μεγαλομανιες και χαζοεθνικισμος, κινηματα "αδεσμευτων" (βλεπε περιθωριακων και τριτοκοσμικων), ακρατος λαϊκοσμος, σπαταλη των πορων του αυριο για να φαμε σημερα κτλ κτλ η Βενεζουελα ειναι πραγματικα καρμπον η Ελλαδα του 80.

 
At 9/3/07 8:40 π.μ., Blogger CAESAR said...

Πόσο δύσκολο και επίπονο, πόσο σπάνιο και δυσεύρεστο να υπάρξουν ηγέτες που να διαθέτουν γνώσεις, εμπειρίες, ωριμότητα, σωφροσύνη, αντίληψη και ων ουκ έστιν αριθμός κι άλλων θετικών προτερημάτων...

 
At 9/3/07 10:27 π.μ., Blogger gb winzip said...

Αυτό που κατηγορείς ώς άκρατο λαικισμό, SG, αυτό επικαλείσε όταν ταυτοποιείς Τσάβες και Α.Παπανδρεουμε, με την εξής υπόθεση... "Φανταστειτε η Ελλαδα του 80 να ειχε πετρελαιο ποση διαφθορα και σπαταλη θα ειχε πεσει και ποσες προσληψεις κολλητων του καθε μικροστελεχους".

Επίσης δεν ισχύει αυτό που γράφεις "η Βενεζουελα ειναι πραγματικα καρμπον η Ελλαδα του 80" αλλά αποκαλύπτεις ότι οι θεωρίες σου μοιάζουν είναι καρμπόν η ελλάδα του '60,του μικρού διχασμου!

Πολιτικές διχαστικές και διαχωριστικές δεν νομιζω να έχουν μέλλον. Μέλλον έχουν οι διαφωνίες και αυτές χρειάζονται επιχειρήματα και όχι σκόπιμες παραισθητικές θεωρίες προς όφελος της μίας ή της άλλης θνήσκουσας και ετοιμόροπης παράταξης.

 
At 9/3/07 12:21 μ.μ., Blogger Μιχάλης Μητσός said...

@Δ.Σ.
Ο ιστορικός προφανώς εννοεί την προσπάθεια του Τσάβες να παίρνει μαζί του στρώματα του πληθυσμού με διάφορες παροχές.
@s g
Χρωστάτε κάποιες εξηγήσεις. Τι εννοείτε "αναπάντεχα"; Και γιατί αναφέρετε τον Εκόνομιστ; Το συγκεκριμένο κείμενο βασίστηκε σε άρθρο του ιστορικού Πωλ Κένεντυ. Τον Εκόνομιστ τον διαβάζω εδώ και πολλά χρόνια, όχι ιδιαίτερα φανατικά, αλλά πάντως ξεφυλλίζω κάθε τεύχος.

 
At 9/3/07 1:56 μ.μ., Blogger Dimitris Stefosis said...

Μιχάλη,
επεσήμανα το συγκεκριμένο σημείο του κειμένου διότι θεωρώ πως σ' αυτό εντοπίζεται μια σοβαρή αντίφαση: εάν ο Chavez ενισχύει τα φτωχώτερα στρώματα του πληθυσμού, αυτά που τον υποστηρίζουν, γιατί αυτό είναι κατακριτέο και πρέπει να θεωρηθεί "σπατάλη" (στον ίδιο βαθμό με την αγορά μαχητικών αεροσκαφών);
Και αν όντως ενισχύει τα στρώματα αυτά, γιατί (όπως ισχυρίζεται ο Αμερικανός ιστορικός) το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών έχει διευρυνθεί;
Αυτή, λοιπόν, την αντίφαση στα επιχειρήματα του Kennedy ήθελα να επισημάνω με την "αφελή" ερώτησή μου...
Και, όπως, γνωρίζεις, Μιχάλη, εξίσου με μένα, στο σημείο αυτό (δηλαδή στο βαθμό αναδιανομής του εισοδήματος ή με άλλα λόγια συγκεντροποίησης του κεφαλαίου) βρίσκεται ο "πυρήνας" της Πολιτικής... τόσο στη Βενεζουέλα, όσο και παγκοσμίως...

 
At 20/3/07 11:42 μ.μ., Blogger S G said...

χμ συγγνωμη για την καθυστερημενη απαντηση:

αναπαντεχα, γιατι συμφωνησα με αυτο το κειμενο ενω συνηθως διαφωνω. Δεν μιλουσα για ποιοτητα γραφης γιατι αυτη τακτικα μου αρεσει. Αρα συγγνωμη, μιλησα ανακριβως.
τον εκονομιστ τον αναφερα, οχι για κακο, αλλα γιατι νομιζω οτι το κειμενο ηταν αρκετα κοντα στην θεση αυτου του περιοδικου. Ο Πωλ Κεννεντυ επισης δεν ειναι μακρια, αρα λογικο οτι μοιαζουν...


gb δεν καταλαβαινω τι εννοεις. Για ποιον διχασμο μιλας, για τον Τσαβεθ δεν μιλαμε? εκτος αν σε ενοχλησε η αναφορα στον Παπανδρεου στην οποια περιπτωση πραγματικα δεν ξερω γιατι στο ονομα της "ενοτητας" δεν κανει να εχω γνωμη για αυτο το ατομο.

 
At 30/3/07 12:29 μ.μ., Blogger gb winzip said...

@SG, η διάλυση του Κέντρου την δεκαετία του '60, συνεχίζεται με την Κεντροδεξιά και Κεντροαριστερά
Νομίζω αναφορές χωρίς επιχειρήματα διαιωνίζουν αυτό τον διχασμό με τις γνωστές συνέπειες.

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home