Πέμπτη, Απριλίου 13, 2006

H κούραση της Eυρώπης



«Το σημαντικότερο πρόβλημα της Ευρώπης είναι η τεράστια αύξηση των ηλικιωμένων, και μια μέρα οι νέοι δεν θα μπορούν πια να το διαχειριστούν». Τζωρτζ Στάινερ

Για τον 77χρονο κοσμοπολίτη διανοούμενο, υπάρχουν τρία μέρη όπου αισθάνεσαι ότι βρίσκεσαι στην Ευρώπη. Το πρώτο είναι το Δουβλίνο, όπου ο μισός πληθυσμός είναι κάτω των 25 ετών. Το δεύτερο είναι η Βαρκελώνη: όταν περπατάς στις ramblas, η Ευρώπη αποκτά ένα νόημα. Και το τρίτο είναι το Μιλάνο: όταν κάθεσαι στην Galleria, έχεις την αίσθηση ότι μια μέρα η Ευρώπη θα ξαναγίνει νεανική και ενεργητική. Ο Κλάουντιο Μάγκρις προσθέτει την Τεργέστη και το καφέ Σαν Μάρκο, «αυτή την Κιβωτό του Νώε όπου υπάρχει χώρος για όλους, χωρίς προτιμήσεις και αποκλεισμούς, για το ζευγάρι που ψάχνει καταφύγιο όταν έξω βρέχει καταρρακτωδώς και για τους μεθυσμένους», όπως γράφει στους Μικρόκοσμους.

Πέρα από λίγα καφέ και μερικούς δρόμους, όμως, υπάρχει άραγε πραγματικά αυτό το μόρφωμα που λέγεται Ευρώπη; Για τον Στάινερ, όλα θα κριθούν τα επόμενα χρόνια από την ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και από το κατά πόσον ο Πούτιν θα μπορέσει να ενσωματώσει τη Λευκορωσία και την Ουκρανία σε μια νέα ρωσική αυτοκρατορία. Αλλά η κούραση είναι ήδη ορατή. Κουβαλάμε στην πλάτη μας μια ιστορία δύο χιλιάδων χρόνων που ήταν σε μεγάλο βαθμό τραγική, λέει στη Στάμπα ο συγγραφέας του Θανάτου της Τραγωδίας. Τον περασμένο αιώνα ζήσαμε δύο εμφυλίους πολέμους, όσο κι αν είναι ταμπού να το λέμε. Ίσως η Ευρώπη να τελείωσε στην πραγματικότητα με το ξέσπασμα του πρώτου απ' αυτούς τους πολέμους, τον Αύγουστο του 1914. Ίσως πάλι να αυτοκτόνησε στη διάρκεια του δεύτερου πολέμου, όταν εξολόθρευσε τους Εβραίους. Κανείς δεν μας έχει υποσχεθεί ένα συμβόλαιο με την αιωνιότητα. Και μόνο το ότι μπορεί σήμερα να μιλάει ένας Γερμανός μ' να Γάλλο αποτελεί ένα θαύμα. Αλλά για τους νέους το μέλλον είναι δύσκολο. Στην Αμερική, παρά τα προβλήματα, η επόμενη εβδομάδα θα είναι πιο ενδιαφέρουσα απ' αυτήν. Στην Ευρώπη, δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε αυτή την αίσθηση με τεχνητό τρόπο.

Από το 1944 μέχρι το θάνατο του Ντεριντά, η Γαλλία κυριαρχούσε στον δυτικό πνευματικό κόσμο. Σήμερα, έχει βυθιστεί σε μια κρίση ταυτότητας. Στη Γερμανία κινούνται λίγα πράγματα, στην Ιταλία ένας Έκο δεν φέρνει την άνοιξη. H Ευρώπη έβγαλε έναν Πικάσο, έναν Μπέικον, αλλά μετά στέρεψε. Το 90% της μουσικής που μεταδίδεται από το BBC έχει γραφτεί πριν από το 1900. Ο Στάινερ έτρεφε κάποιες ελπίδες για την Ανατολική Ευρώπη. Πίστευε πως με το τέλος του σταλινισμού θα σημειωνόταν εκεί μια έκρηξη δημιουργικού ταλέντου. Αλλά διαψεύστηκε. Υπάρχει κι εκεί μεγάλη κούραση. Ύστερα από εβδομήντα χρόνια κόλασης, ίσως κάτι να έχει σπάσει και να μην μπορεί να ξανακολληθεί.

14 Comments:

At 13/4/06 11:59 π.μ., Blogger philos said...

Είναι στην φύση του ανθρώπου να αναπολεί το παρελθόν με νοσταλγία και ξεχνώντας τις κακές στιγμές.
Προσπαθείστε να θυμηθείτε όσοι πήγατε στρατό, τις καλές και τις κακές στιγμές. Μάλλον τις καλές θα ανακαλέσετε άμεσα.
Είμαστε όλοι πολύ τυχεροί που γεννηθηκαμε στην Ευρώπη. Κάποτε στην Ευρώπη, υπήρχαν 5-10 φωνές που οδηγούσαν την νέα γενιά και όχι μόνο. Σήμερα όλες οι γενιές μιλάνε με την γλώσσα αυτών των πρωτοπόρων διανοούμενων και αν χρειαστεί (κούφια η ώρα) πάλι θα αναδειχθούν νέες δυνατές και φρέσκιες φωνές, να ξεσηκώσουν, να ενθαρρύνουν και να δωσουν όραμα στον κόσμο.
Ας είμαστε και μια φορά λίγο αισιόδοξοι.

 
At 13/4/06 1:33 μ.μ., Blogger ιχνηλάτης said...

Who cares if the stars are alive or dead? They shine and that's that, and even though you can't see them in the daytime you know they're there.
Claudio Magris, To Have been.

Με την άδεια σου Μιχάλη, σε ένα τέτοιο βαθύτατα φιλοσοφικό άρθρο εγώ θα παρέλειπα την πεζή αναφορά στη γεωστρατηγική διάσταση περί Τουρκίας και Ρωσίας.
Πέτυχες ένα εξαιρετικό πάντρεμα, μια γοητευτική ισορροπία, μεταξύ της κοσμοπολίτικης μελαγχολίας του Στάινερ και του ποιητικού λυρισμού του Μαγκρις.
Ο " Δούναβης " του Μαγκρις, αυτή η πνιγμένη ιστορία όπως την αποκαλεί ο ίδιος, θα κυλά στους ρυθμούς του αναλλοίωτου χρόνου, καθρεφτίζοντας στα νερά του εικόνες από το μακρινό χθες της ευρώπης, κουβαλώντας μαζί του την γηραιά Κιβωτό προς το αιώνιο αύριο. Και έτσι καθώς..
( γαμώτο..με θέλει ο Διευθυντής μου λένε. Μάλλον για να του συντάξω καμιά πεζή επιστολή περί γεωστρατηγικών συμφερόντων..μπλιαχ.. Θα προσπαθήσω να συνεχίσω το σχόλιο μετά, αλλά φοβάμαι ότι θα έχει πετάξει η έμπνευση : )

..άστον να περιμένει λίγο. Λοιπόν, Μιχάλη, αυτό το.. Στην Αμερική, παρά τα προβλήματα, η επόμενη εβδομάδα θα είναι πιο ενδιαφέρουσα απ' αυτήν, φέρνει αυθόρμητα στο μυαλό τον υπέροχο στίχο των Κατσιμιχα bros : σαν κωμωδία αμερικάνικη πέρασε και τούτη η βδομάδα..

Aντε, δουλειά τώρα.

 
At 13/4/06 1:55 μ.μ., Blogger Stathis said...

Κι όμως υπάρχει φως. Το λυκόφως των ειδώλων σημαίνει μια νέα αυγή. Όταν αναφερόμαστε στην Αμερική ας θυμόμαστε ότι μέχρι πριν 6 μήνες διδασκόταν η θεωρία του εφυούς σχεδιασμού στα σχολεία.

Το ξήλωμα του χριστιανικού φονταμενταλισμού από το 1700 και μετά αρχίζει να αποδίδει καρπούς προόδου.

Το βάρος μιας παράδοσης χιλιάδων ετών, μπορεί να προκαλεί δυσκινησία, αλλά ας μη γελιόμαστε. Τα κυριότερα νέα ρεύματα από την Ευρώπη ξεκινάνε. Στη μόδα, στη μουσική στις τέχνες.

Και για να κάνω μια σύγκριση , Αμερική δεν είναι μόνο η Νέα Υόρκη, είναι και το Τέξας ,και το Άρκανσο με ότι αυτά σημαίνουν. Είναι και θρησκευτικός φονταμενταλισμός, και φτώχεια και μιζέρια.

Υπήρξε αντίστοιχος Πικάσσο ή Μπέικον στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού; Ποιος; Ο Πόλλοκ και ο Γουόρχωλ; Και μετά απ αυτούς;

Αν η μουσική που παίζει το BBC γράφτηκε πριν το 1900, ρωτάω: Υπάρχει σταθμός του επιπέδου του BBC στην Αμερική; Και αν ναι, τι μουσική παίζει; Σακίρα και Τζευ Λο; Να μένει.

 
At 13/4/06 2:36 μ.μ., Blogger αμβρόσιος said...

κουράστηκα παππού...


(θα πάρω όμως αύριο ένα αεροπλάνο για Τάλιν, Λτζιουμπλιάνα ή Στοκχόλμη)

 
At 13/4/06 4:31 μ.μ., Blogger ιχνηλάτης said...

προς τον φίλο stathis,
ποτέ δεν μπόρεσα να καταλάβω αυτόν τον ανούσιο και ανόητο πολιτιστικό ανταγωνισμό μεταξύ ευρώπης και αμερικής, αφού και οι δύο προέρχονται από την ίδια μήτρα.
Θα μπορούσα να γράψω ένα τεράστιο "σεντόνι" γεμάτο επιχειρήματα για την αλληλοεπίδραση μεταξύ τους. Θα κουράσω και θα κουραστώ όμως :)
H ζωγραφική δεν είναι το αντικείμενο μου για να απαντήσω αν υπάρχει αντίστοιχος του Πικάσσο στην άλλη όχθη του Ατλαντικού, αλλά αυτό το Τα κυριότερα νέα ρεύματα από την Ευρώπη ξεκινάνε. Στη μόδα, στη μουσική στις τέχνες μάλλον σου βγήκε από υπερβολική ευρωπαική φιλοπατρία.
Αν δεν κάνω λάθος, η αμερική κατηγορείται από την ευρώπη - και τον υπόλοιπο κόσμο - για πολιτιστικό ιμπεριαλισμό..δηλαδή για το αντίθετο ακριβώς από αυτό που λες.
Πιστεύω ότι η αμερική ασκεί όντως πολιτιστικό ιμπεριαλισμό. Ακριβώς όπως το έκαναν στην ιστορική πορεία όλες οι εκάστοτε υπερδυνάμεις, από την Αθήνα μέχρι το Χαλιφάτο και πέρα.

Μπορεί να στερούμαι επιχειρημάτων για τη ζωγραφική. Δεν συμβαίνει το ίδιο όμως με τη λογοτεχνία και την ποίηση, που είναι το πολιτιστικό βαρόμετρο κατά την άποψη μου. Και εκεί οφείλει να αναγνωρίσει κανείς την τεράστια προσφορά της αμερικής τα τελευταία διακόσια χρόνια.
Αν όλοι οι μη Ιταλοί γνωρίζουμε σήμερα τον Δάντη το οφείλουμε στην αριστουργηματική μετάφραση του..αμερικανού Longfellow.

 
At 13/4/06 4:49 μ.μ., Blogger Stathis said...

ιχνηλάτης δε βγήκε από υπερβολική φιλοπατρία.Ίσως από αντίδραση στο κείμενο που σχολιάζουμε. Πολιτιστικός ιμπεριαλισμός είναι ένας βαρύς όρος . Στην πραγματικότητα σε πολλούς τομείς η Ευρώπη είναι πιο μπροστά και σε άλλους η Αμερική. Ότι και αν σημαίνει αυτό. Μην κρίνεις το σχόλιό μου χωρίς να σκεφτείς πως απαντά σε μία θέση.
Δεν είναι φριχτή γενίκευση το να κρίνεις ολόκληρη ήπειρο λέγοντας ότι κουράστηκε; Και ότι στην Αμερική η επόμενη εβδομάδα θα είναι πιο ενδιαφέρουσα απ αυτή; Για ποιον; Για τον αγρότη των κεντρικών πολιτειών;
Όσο γι αυτό που λες για την τεράστια προσφορά της Αμερικής στη λογοτεχνία τα τελευταία διακόσια χρόνια, νομίζω πως το βάζεις σε σωστό επίπεδο. Αλλά είσαι εκτός θέματος, ή μάλλον εκτός χρονικού πλαισίου αν το σκεφτείς με βάση το κέιμνο του Στάινερ, στο οποίο κατηγορείται το BBC ότι μεταδίδει μουσική των τελευταίων 100 χρόνων.

 
At 13/4/06 5:30 μ.μ., Blogger Μαριέλε said...

Θεωρώ απαραίτητο να σημειώσω online δύο βιβλία γιατί το θέμα είναι σπουδαίο.
"οι μεταμορφώσεις τής κρυφής Έλλάδας" και
"με τήν ανάσα τής Αθήνας καί τής Ρώμης"
και τα δύο του Τάκη Θεοδωρόπουλου.

 
At 13/4/06 7:30 μ.μ., Blogger CAESAR said...

Οι, πράγματι, εγκεφαλικές και γιατί όχι φιλοσοφημένες ταινίες του Γούντυ Άλλεν, βρίσκουν την αναγνώρισή τους και φυσικά την επιτυχία τους στην Ευρώπη.
Το ίδιο και τα βιβλία του Ίρβιν Γιάλομ, όπως και άλλες περιπτώσεις πολιτιστικού περιεχομένου βρίσκουν απήχηση περισσότερο στην Ευρώπη.
Δεν γνωρίζω άν υπήρξε αντίστοιχη "πόλη του φωτός" και στις ΗΠΑ, αλλά νομίζω, άλλος ο ευρωπαϊκός πολιτισμός (πιό ανθρωποκεντρικός) και άλλος ο αμερικανικός (πιο τεχνολογικός).

 
At 13/4/06 9:11 μ.μ., Blogger Μιχάλης Μητσός said...

Αφού σημειώνουμε πράγματα που μας αρέσουν, να σημειώσω ότι η ταινία "Ανθρωποκτονία" με συγκλόνισε;

 
At 13/4/06 11:52 μ.μ., Blogger Achilleas said...

Το 90% της μουσικής που μεταδίδεται από το BBC έχει γραφτεί πριν από το 1900

Καλο ανεκδοτο και αυτο. Μαλλον μιλας για το συγκεκριμενο σταθμο(Radio 3) του ΒΒC που παιζει μονο κλασικη μουσικη. Οι υπολοιποι σταθμοι του BBC(και κυριως το Radio 1) παιζουν μονο Σακιρα και Τζευ Λο, που ειπε και ο Σταθης.

 
At 14/4/06 1:44 π.μ., Blogger Deepest Blue said...

Η συζήτηση αναφέρεται στην τέχνη και τη διανόηση σαν να είναι μανιτάρια που ξεπετάγονται θαυμαστά, πάνω στο υπόστρωμα μιας τοπικής πολιτιστικής παράδοσης.

Συγνώμη για τη μαρξιστική αγένεια, αλλά ο καλλιτέχνης κι ο στοχαστής χρειάζονται, πρώτα απ’ όλα, τον άρτο τον επιούσιό τους. Τίποτα δε σκοτώνει καλύτερα την έμπνευση από τους απλήρωτους λογαριασμούς.

Βλέπω το μέλλον στις ερχόμενες δεκαετίες να βασίζεται ολοένα και περισσότερο στην επιστήμη. Νανοτεχνολογία, άλματα στη νευρολογία, γονιδιακή ιατρική, ενέργεια από το υδρογόνο –και η Ευρώπη δείχνει να χάνει το τραίνο.
Όπως σήμερα η Αμερική είναι αυτή που μπορεί να αμείβει την επιστημονική έρευνα, έτσι πιστεύω ότι μελλοντικά θα γίνει αυτή που θα μπορεί να αμείβει τις καλλιτεχνικές αναζητήσεις και τις σχολές σκέψης.

 
At 14/4/06 9:21 π.μ., Blogger CAESAR said...

...Τίποτα δε σκοτώνει καλύτερα την έμπνευση από τους απλήρωτους λογαριασμούς...
1:44 πμ

Και ο "Χέρνι Τσινάσκυ" είχε απλήρωτους λογαριασμούς & άλλα δεινά, αλλά η έμπνευσή του ήταν αστείρευτη, δίνοντας τα καλύτερα ρεαλιστικά σύγχρονα διηγήματα και ποιήματα, πεθαίνοντας σ΄ένα νοσοκομείο, σχεδόν άπορος.

 
At 28/4/06 3:22 π.μ., Blogger Evi said...

Γεια σας. Περιφερόμουν από blog σε blog και βρέθηκα να διαβάζω με ενδιαφέρον τις διαφορετικές απόψεις σας. Στο τέλος σκέφτηκα "γιατί μιλάμε μόνο για Αμερική vs Ευρώπη?". ΄(Ίσως γιατί ο τίτλος του post είναι "η κούραση της Ευρώπης" θα μου πείτε). Τέλωσπάντων. Διάβαζα χθες ένα άρθρο στη guardian που ίσως σας αλλάξει την όποια εικόνα φέρνει στο μυαλό σας η λέξη ιμπεριαλισμός. Δίνω το link:
http://www.guardian.co.uk/Columnists/Column/0,,1736237,00.html

 
At 28/4/06 3:23 π.μ., Blogger Evi said...

http://www.guardian.co.uk/
Columnists/Column/
0,,1736237,00.html

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home