Σάββατο, Οκτωβρίου 15, 2005

Tο προζάκ εκθρόνισε τον Mπωντλαίρ



H πρώτη αίθουσα, που είναι αφιερωμένη στην αρχαιότητα, είναι κόκκινη, κόκκινη σαν τη φωτιά των εποποιών. Όπως έγραφε άλλωστε ο Αριστοτέλης, η μελαγχολία είναι ίδιον όλων εκείνων που ξεχωρίζουν στη φιλοσοφία, στην πολιτική, στην ποίηση ή στις τέχνες. Όλων των ηρώων, όπως εκείνος ο Αίας που απεικονίζεται σ' έναν αμφορέα να ετοιμάζει την αυτοκτονία του. Στον Μεσαίωνα, όπου είναι αφιερωμένη η επόμενη αίθουσα, η μελαγχολία προσλαμβάνει μάλλον αρνητικό χαρακτήρα: ο Δάντης μιλά στην Κόλαση για έναν «σκοτεινό βούρκο». Ύστερα αλλάζει ξανά, συνδέεται άλλοτε με τη διάνοια κι άλλοτε με την παράνοια, όπως είναι ο τίτλος της έκθεσης που εγκαινιάστηκε πριν από λίγες ημέρες στο Παρίσι («Melancolie, genie et folie en Occident», Galeries nationales du Grand Palais). Μα είναι πάντα παρούσα στην τέχνη, από τον Πετράρχη μέχρι τον Μπωντλαίρ, από την αγορά των Αθηνών μέχρι την Αγγλία της Ελισάβετ κι από τη Ρωσία του Ντοστογιέφσκι μέχρι το Παρίσι του Ζαν-Πωλ Σαρτρ.

Κεντρική θέση στην έκθεση έχει η «Μελαγχολία» του Άλμπρεχτ Ντύρερ (1514), ένας πίνακας που προκαλούσε πάντα αντιφατικά συναισθήματα και πολλές συζητήσεις. Ο «Δον Γκασπάρ Μελτσόρ ντε Χοβεγιάνος» (Φρανθίσκο Γκόγια, 1798) μας παρατηρεί στηρίζοντας το κεφάλι του στο αριστερό του χέρι, ενώ η «Γυναίκα στον ήλιο» (Έντουαρντ Χόπερ, 1961) προτιμά να κοιτάζει τον τοίχο. H μελαγχολία δεν ταυτίζεται όμως πάντα με τη δυστυχία: στο «Πορτραίτο του Ανρί Περσύ» (Νίκολας Χίλιαρντ, 1594), ένας όμορφος νέος άνδρας έχει βγάλει τα γάντιά του και απολαμβάνει το τοπίο ξαπλωμένος στο γρασίδι, δίπλα σ' ένα κλειστό βιβλίο.

Όσο κι αν άλλαζε μορφές, πάντως, η μελαγχολία ακολουθούσε πάντα λίγο έως πολύ τον ορισμό του Ιπποκράτη: «Όταν ο φόβος ή η δυστυχία επιμένει για καιρό, πρόκειται για μια μελαγχολική κατάσταση». Και αποτελούσε μόνιμο χαρακτηριστικό της Δύσης, τροφοδοτούμενη σε μεγάλο βαθμό από το σφάλμα και την ενοχή στα οποία στηρίζεται ο ιουδαιοχριστιανισμός. Μα έπεσε κι αυτή θύμα της παγκοσμιοποίησης. Στην τέταρτη έκδοσή του, το «Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο των πνευματικών διαταραχών», που εκδίδεται στις Ηνωμένες Πολιτείες και αποτελεί τη μοναδική πηγή αναφοράς για όλον τον κόσμο, καταργεί ουσιαστικά τη μελαγχολία και την εντάσσει στην ευρύτερη κατηγορία της κατάθλιψης. Πρόκειται για το «φάντασμα Κόκα-κόλα Μακντόναλντ», λέει στη Φιγκαρό ο Γάλλος καθηγητής Ψυχιατρικής Εντουάρ Ζαριφιάν, για την απαίτηση δηλαδή των αγορών να υπάρχει ένα προϊόν, μια εικόνα, μια λέξη. Ο «μαύρος ήλιος» της μελαγχολίας που είχε εξυμνηθεί από τον ποιητή Ζεράρ ντε Νερβάλ, οδηγώντας τον και στον θάνατο, δεν εμπνέει πια τους σημερινούς καλλιτεχνικούς δημιουργούς. Το μόριο αντικατέστησε την ποίηση. Το προζάκ εκθρόνισε τον Μπωντλαίρ.

8 Comments:

At 15/10/05 1:42 μ.μ., Blogger Μαύρο πρόβατο said...

Παραφράζοντας τη φράση του Νερβάλ στο voyage en orient:

"Le soleil noir de la mélancolie
qui verse des rayons obscurs
sur le front rêveur d’Albert Dürer (dans la Melancolia du graveur allemand), se lève aussi parfois aux plaines immenses du Tigre et de l'Euphrate"

Νασαι καλά Μιχάλη, και συγνώμη για τον οίστρο:


Je suis le ténébreux, - le veuf, - l'inconsolé,

Le prince d'Aquitaine à la tour abolie:

Ma seule étoile est morte, - et mon luth constellé

Porte le soleil noir de la Mélancolie.

*

Dans la nuit du tombeau, toi qui m'as consolé,

Rends-moi le Pausilippe et la mer d'Italie,

La fleur qui plaisait tant à mon coeur désolé

Et la treille où le pampre à la rose s'allie.

*

Suis-je Amour ou Phébus, Lusignan ou Biron?

Mon front est rouge encor du baiser de la reine ;

J'ai rêvé dans la grotte où nage la sirène...

*

Et j'ai deux fois vainqueur traversé l'Achéron,

Modulant tour à tour sur la lyre d'Orphée

Les soupirs de la sainte et les cris de la fée.

 
At 15/10/05 3:06 μ.μ., Anonymous κοσμοπολίτης said...

Αρισρούργημα το σημερινό κείμενο σου Μιχάλη. Αριστούργημα.

Ελάχιστα τα γαλλικά μου, δυστυχώς, για να μοιραστώ τον οίστρο του Μαύρου Πρόβατου.

Μελαγχολία ε ; Παραθέτω ένα από τα αγαπημένα μου : Άνοιξη !

Στον κήπο απόψε μου μιλεί μια νέα μελαγχολία. /
Βυθίζει κάποια μυγδαλιά τ'ανθοχαμόγελό της /
στου βάλτου το θολό νερό. Κι η θύμιση της νιότης /
σαλεύει τόσο θλιβερά την άρρωστη ακακία.


Εξύπνησε μια κρύα πνοή μες στη σπασμένη σέρα /
όπου τα ρόδα είναι νεκρά, και κάσα η κάθε γάστρα. /
Το κυπαρίσσι, ατέλειωτο σαν βάσανο, προς τ'άστρα /
σηκώνει τη μαυρίλα του διψώντας τον αέρα.


Και πάνε, πένθιμη πομπή λες, της δεντροστοιχίας /
οι πιπεριές, και σέρνονται τα πράσινα μαλλιά τους. /
Οι δυο λατάνιες ύψωσαν μες την απελπισιά τους /
τα χέρια. Κι είναι ο κήπος μας κήπος μελαγχολίας.


" Ετσι τους βλέπω εγώ τους κήπους."

Κ. Καρυωτάκης.

 
At 15/10/05 4:48 μ.μ., Blogger Ημίαιμος-Imiaimos said...

γΟΥΦ!!

 
At 16/10/05 5:48 μ.μ., Blogger ΤΑΣΟΣ said...

»…κάθε νεύρωση είναι δείγμα αξίας και σημαίνει ότι κάποιος θέλησε να φθάσει στα όρια του και γιαυτό ξέφυγε περισσότερο από τους άλλους. Υγιείς έμειναν εκείνοι που αρκούνταν στα λίγα. Τώρα δεν αναρωτιέμαι γιατί για πιο λόγο αρρώστησε ο ασθενής αναρωτιέμαι με την καχυποψία για πιο λόγο έμεινε υγιής ο υγιής και με ποιο τίμημα…»

ΛΙΝΤΕ ΖΑΛΜΠΕΡ
ΛΟΥ ΑΝΔΡΕΑ ΣΑΛΟΜέ
Μελάνι

"Ακραιφνείς υποστηρικτές του συστήματος οι περισσότεροι γιατροί – επαγγελματίες της υγείας- απέχουν πολύ από το να πολεμούν τις βαθύτερες αιτίες του κακού, περιορίζονται
στο να παρακολουθούν και να καταμετρούν συμπτώματα,
αναλίσκονται στο να ελαφρύνουν τους ανθρώπους από την κακοδιαθεσία τους,
να απαλύνουν τον πόνο τους,
να τους απαλλάξουν από την αγωνία τους,
να τους προφυλάξουν από το χειρότερο."

 
At 17/10/05 12:00 μ.μ., Blogger Ημίαιμος-Imiaimos said...

Γιατί τόση απαισιοδοξία στο τέλος, Μιχάλη; Η μελαγχολία υπάρχει και υπάρχει απιστεύτως δημιουργικά όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς σε πάρα πολλά μπλόγκς (και το δικό σου). Η σκληρότητα του τέλους δεν σου πάει, ούτε στο θαυμάσιο άρθρο. Κάπου με μπερδεύει και ο κοσμοπολίτης με την κατάθλιψη του Καρυωτάκη...Στη Μπίλντ και γρήγορα!

 
At 17/10/05 12:35 μ.μ., Anonymous Κοσμοπολίτης said...

Ημίαιμε, συμφωνώ κι επαυξάνω ότι η μελαγχολία είναι πολλές φορές απίστευτα δημιουργική.

Γιατί σε μπερδεύω με την κατάθλιψη του Καρυωτάκη ; Το έργο του δεν αποτελεί την καλύτερη απόδειξη για τη δημιουργικότητα της μελαγχολίας ; ( ανεξάρτητα από την τραγική επιλογή του δημιουργού - όπως στις περιπτώσεις Καρυωτάκη και Νερβάλ - να μεταφράσει την μελαγχολία σε αυτοχειρία ).

 
At 17/10/05 1:54 μ.μ., Blogger Ημίαιμος-Imiaimos said...

Υπάρχει διαφορά. Μπορεί σε μεγάλες δόσεις να μην είναι ευδιάκριτη αλλά, άλλο μελαγχολία κι άλλο κατάθλιψη, άλλο αγάπη κι άλλο μίσος, άλλο δημιουργία κι άλλο καταστροφή, άλλο η ανατολή του ήλιου κι άλλο η Δύση. Κι ας έχουν τα ίδια χρώματα.
Προτιμώ την Ανατολή.

 
At 23/6/15 4:50 π.μ., Blogger Unknown said...

20150623xionglouis vuitton handbags
fendi bags
true religion
air max uk
louis vuitton handbags
gucci outlet online
jordan 3 retro
red shoes
tod's outlet
michael kors bags
louis vuitton
jeremy scott adidas
ray ban sungalsses
hogan outlet
official kate spade outlet online
fitflop
michael kors handbags
louis vuitton outlet
retro jordan
abercrombie and fitch
michael kors handbags
burberry outlet
michael kors outlet
tory burch outlet
coach outlet
ralph lauren uk
celine
true religion outlet online
coach outlet
christian louboutin shoes
oakley sunglasses
fitflop
louis vuitton outlet
louis vuitton
coach factory outlet
oakley frogskins

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home