Πέμπτη, Νοεμβρίου 29, 2007

Η απεικόνιση των βαρβάρων



«Αυτό που μας έμαθε η νεώτερη ιστορία είναι ότι ο πολιτισμός όχι μόνο δεν εμποδίζει τη βαρβαρότητα, αλλά μπορεί και να τη διασπείρει. Τα χειρότερα παραδείγματα είναι οι ολοκληρωτισμοί του 20ού αιώνα». Ροζέ-Πωλ Ντρουά

Αρχικά, η λέξη «βάρβαρος» δεν σήμαινε κατ΄ ανάγκη κάτι κακό ή υποτιμητικό. Βάρβαρος ήταν απλώς ο ξένος, πας μη Έλλην. Οι βάρβαροι- ξένοι μπορούσε να είναι άνθρωποι κακοί και μοχθηροί («ατάσθαλοι», κατά τον Ηρόδοτο), αλλά και άνθρωποι με υψηλό πνευματικό ή επιστημονικό επίπεδο, όπως για παράδειγμα οι Αιγύπτιοι στον Πλάτωνα. Στην ελληνική σκέψη, η βαρβαρότητα δεν ήταν πάντα συνδεδεμένη με απάνθρωπες πράξεις ή με την αναισθησία απέναντι στον πόνο του άλλου. Όταν ο Όμηρος αναφέρει για πρώτη φορά τη λέξη «βαρβαρόφωνοι» στην Ιλιάδα (Β 867), το κάνει για να περιγράψει την ακατανόητη γλώσσα που μιλούν οι Κάρες, σύμμαχοι των Τρώων. Η σημερινή εικόνα της βαρβαρότητας πρωτοεμφανίστηκε στη Ρώμη, στην αρχή της Αυτοκρατορίας, όταν ο Κικέρων και άλλοι διανοητές μίλησαν για την humanitas (τη φυσική αλληλεγγύη μεταξύ των ανθρώπων) σε αντίθεση με τη feritas (μια καταστροφική κτηνωδία που μπορεί να ξεπηδήσει τόσο από το εσωτερικό μιας κοινωνίας όσο και από κάθε μεμονωμένο άτομο).

Φιλόσοφος, ερευνητής και δημοσιογράφος, ο Ροζέ-Πωλ Ντρουά αφιέρωσε δέκα χρόνια στη μελέτη της απεικόνισης των βαρβάρων στη Δύση. Προϊόν αυτής της μελέτης είναι το βιβλίο «Γενεαλογία των βαρβάρων» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Οdile Jacob. Οι βάρβαροι της αρχαιότητας- λέει σε συνέντευξή του στο περιοδικό Λε Πουάν - προσδιορίζονταν από τον τόπο της γέννησής τους. Οι σύγχρονοι βάρβαροι προσδιορίζονται από τις πράξεις τους. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση έπαιξε η εμφάνιση του χριστιανισμού, όταν η σεμνότητα και η ταπεινότητα κυριάρχησαν επί της σκληρότητας και της βίας. Η αδυναμία έγινε μια νέα μορφή υπεροχής, ενώ η βία εξοστρακίστηκε και ταυτίστηκε με αυτό που αρνούμαστε. Δεδομένου ότι την ίδια εποχή οι Γότθοι, οι Βάνδαλοι και στη συνέχεια οι Ούννοι δεν συμπεριφέρονταν ακριβώς σαν άγγελοι, ο απάνθρωπος ταυτίστηκε εύκολα με τον βάρβαρο.

Η ανακάλυψη της Αμερικής συνέπεσε με την εμφάνιση της έννοιας του «καλού άγριου», του ανθρώπου που τοποθετείται έξω από τον οργανωμένο πολιτισμό αλλά δεν τον απειλεί. Πριν ακόμη από τον Ρουσώ, ο Μονταίν επέκρινε την έννοια της βαρβαρότητας, λέγοντας πως «ο καθένας χαρακτηρίζει βάρβαρο αυτό που δεν καταλαβαίνει». Αλλά η επέκταση αυτής της ερμηνείας ενέχει έναν σημαντικό κίνδυνο, επισημαίνει ο Ντρουά: να επικρατήσει ένας σχετικισμός όπου θα έχει διαλυθεί η ίδια η έννοια της βαρβαρότητας. Η παλιά εικόνα του βαρβάρου είχε το μειονέκτημα ότι αποτελούσε μια αποτυχημένη απεικόνιση του Άλλου, αλλά τουλάχιστον ο Άλλος υπήρχε! Αν αφαιρεθεί ο Άλλος, βρισκόμαστε εκτεθειμένοι στον κίνδυνο της απώλειας ταυτότητας, στην εμφάνιση μιας διάχυτης βίας, άρα μιας καινούργιας μορφής βαρβαρότητας. Με άλλα λόγια: ισότητα ναι, τελειότητα όχι!

13 Comments:

At 29/11/07 2:09 μ.μ., Blogger π. said...

Καλημέρα,
τι γνώμη έχετε για αυτό;
http://nochessinestrellas.blogspot.com/2007/11/zeitgeist.html
δεν θεωρείτε ότι είναι άξιο προβολής; Βέβαια προβολή του από τα ΜΜΕ θα ήταν κάπως οξύμωρο ομολογουμένως αλλά και πάλι..

 
At 29/11/07 6:07 μ.μ., Blogger Μαργαρίτα said...

Μου αρέσει η διαπίστωση ότι με τον χριστιανισμό η αδυναμία έγινε μιά νέα μορφή υπεροχής.

 
At 29/11/07 6:58 μ.μ., Blogger Μιχάλης Μητσός said...

Κι εμένα μου αρέσει αυτή η φράση. Και πολύ θα ήθελα να ισχύει. Δυστυχώς όμως ο χριστιανισμός είναι υπεύθυνος για πολλά εγκλήματα στην ιστορία. Το τελευταίο είναι οι σφαγές στα Βαλκάνια από τους στρατιώτες του Κάρατζιτς και του Μλάντιτς.

Αγαπητέ π., πολύ ενδιαφέρον το μπλογκ. Θα δω και την ταινία που αναφέρεις. Εφόσον όμως κατοικοεδρεύεις στην αγαπημένη μου Ισπανία, θα έχεις πολλά ακόμη ενδιαφέροντα να πεις.

 
At 29/11/07 8:32 μ.μ., Blogger Μαργαρίτα said...

Σίγουρα δεν ισχύει απολύτως, αλλά κι ένα 40% να βοήθησε η χριστιανική θρησκεία, αν βοήθησε αυτή τελικά να σταθούν στα πόδια τους και οι αδύναμοι, κάτι είναι.
Φυσικά και δεν παραγνωρίζω τα εγκλήματα στο όνομά της.

 
At 29/11/07 11:33 μ.μ., Blogger speaker said...

Ε, βέβαια! Στις Μαργαρίτες απαντάμε αμέσως, ως ιππότες οικοδεσπότες! Ενώ σ'αυτούς που μας ζαλίζουν με τις διαφωνίες τους για την αύξηση των ορίων ηλικίας στο ασφαλιστικό δεν μπαίνουμε στον κόπο να εξηγήσουμε τη θέση μας!

Σκέφτομαι να αλλάξω νικ πάλι και να υπογράφω ως "Τουλίπα":)))))

υγ
Καλό το σημερινό αλλά να πεις του Μονταίν ότι ο Ρουσώ δεν επέκρινε τη βαρβαρότητα αλλά τον πολιτισμό! Θεωρούσε τον πολιτισμό βαρβαρότητα. Πίστευε ότι ο άνθρωπος ήταν πολιτισμένος, με την καλή έννοια, όταν ζούσε πρωτόγονα σε αρμονία με τη φύση και με τον εαυτό του. Και ότι ο πολιτισμός δημιούργησε στον άνθρωπο τεχνητές ανάγκες που για να τις ικανοποιήσει αλλοτριώθηκε. Και ότι οι Τέχνες και τα Γράμματα ήταν η κύρια αιτία εκβαρβαρισμού του ανθρώπου. Και μη με προκαλέσεις αλλιώς θα σου στείλω φωτογραφία μου αγκαλιά με το άγαλμα του Ρουσώ και θα τρέχεις πάλι:)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))

 
At 30/11/07 10:01 π.μ., Blogger Μιχάλης Μητσός said...

Εντέξει, παραπονιάρη speaker, θα σου απαντήσω συνολικά και επί των απόψεων του Γκίντενς!

 
At 30/11/07 11:08 π.μ., Blogger tesseris said...

αυτο εκανα εγο..τον καλο αγριο , οταν ηρθα απο την ευρωπη στα μερη σας

 
At 1/12/07 1:10 μ.μ., Blogger Μαργαρίτα said...

Σύγχρονοι βάρβαροι: αναφερόμενος στο επεισόδιο Τσάβες-Χουάν Κάρλος ο συγγραφέας Μάριο Βάργκας Λιόσα λέει: "Το πιό σαφές δίδαγμα αυτού του ψυχοδράματος είναι ότι υπάρχει ακόμη μιά Λατινική Αμερική αναχρονιστική, δημαγωγική, ακαλλιέργητη και ΒΑΡΒΑΡΗ...." (από τα ΝΕΑ της 1/12)

 
At 2/12/07 6:06 π.μ., Blogger tesseris said...

ti les
pio barbarh apo esas..?

 
At 2/12/07 6:49 μ.μ., Blogger Μαργαρίτα said...

Ποιούς εννοείς με το "εσάς", tesseris;

 
At 3/12/07 6:00 π.μ., Blogger tesseris said...

oxi esena bebaia.

 
At 4/12/07 1:34 μ.μ., Blogger π. said...

Για μισό λεπτό, εδώ βλέπω 4 λέξεις που κάπως δεν μου κολλάνε.. Αναχρονιστική; Δημαγωγική; Ποιος θα πρωτοπάρει τα πρωτεία, τομέας ΑΕΙ υψηλού ανταγωνισμού. Ακαλλιέργητη; Ως προς ποιο τομέα ακαλλιέργητη; Η είναι καλλιεργημένος αυτός που κρύβει τις γόπες κάτω από το χαλί; ΒΑΡΒΑΡΗ; Με ποια έννοια; Μακάρι να είμασταν όλοι πιο βάρβαροι κατά κάποιον τρόπο. Είναι κάπως διφορούμενα όλα αυτά, μπορείς να το εξηγήσεις λίγο;

καλημέρα..

υγ. Είδατε το zeitgeist?

 
At 5/12/07 5:20 μ.μ., Blogger Μαργαρίτα said...

@ Π.
Δεν σηκώνει ανάλυση, είναι οι χαρακτηρισμοί του περουβιανού συγγραφέα για τον λαό της Βενεζουέλας (και όσων άλλων λατινοαμερικανών) που υποστηρίζει τον Τσάβες. Νομίζω κι εγώ πως είναι υπερβολικοί οι χαρακτηρισμοί.

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home