Παρασκευή, Σεπτεμβρίου 26, 2008

Η επανάσταση θα αργήσει





«Οι αντιφάσεις στο εσωτερικό της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας φτάνουν τώρα σε ένα σημείο όπου μια οικονομική και κοινωνική καταστροφή ανάλογη μ΄ εκείνη της δεκαετίας του ΄30 είναι όχι μόνο δυνατή, αλλά όλο και πιο πιθανή».

Η εκτίμηση αυτή ανήκει στη Διεθνή Επιτροπή της Τετάρτης Διεθνούς. Και η φρασεολογία της θυμίζει πολύ τις προβλέψεις που έκανε ο Φρίντριχ Ένγκελς εκεί γύρω στα μέσα του 19ου αιώνα. Μετά την αποτυχία των επαναστάσεων του 1848, ο Μαρξ και ο Ένγκελς είχαν συμπεράνει ότι η μόνη ελπίδα να επικρατήσει ο κομμουνισμός ήταν να ξεσπάσει μια οικονομική κρίση ως αποτέλεσμα της έμφυτης αστάθειας του καπιταλισμού. Και η κατάσταση στην Αγγλία, με τις επιχειρήσεις να χρεοκοπούν η μία μετά την άλλη στο Λονδίνο και το Λίβερπουλ, φαινόταν να οδηγεί ακριβώς εκεί. «Η κερδοσκοπία στους σιδηροδρόμους φτάνει ξανά σε δυσθεώρητα ύψη, από την 1η Ιανουαρίου οι περισσότερες μετοχές έχουν αυξηθεί κατά 40%. Ca promet!», έγραφε ο Ένγκελς το 1851 από το Μάντσεστερ, γνωστό τότε ως Βαμβακούπολη, όπου διαχειριζόταν την επιχείρηση του πατέρα του. Το κραχ ήταν ζήτημα χρόνου, μέχρι τον Μάρτιο του 1852 θα είχε έρθει.

Αλλά δεν ήρθε. Οι εξαγωγές πήραν ξανά την πάνω βόλτα, οι μισθοί αυξήθηκαν και το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων βελτιώθηκε. Τέσσερα χρόνια αργότερα, μια νέα κρίση των αγορών αναπτέρωσε την αισιοδοξία του Ένγκελς. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία άρχισε να κλονίζεται, οι τιμές των πρώτων υλών εκτοξεύτηκαν στα ύψη, οι πτωχεύσεις πλήθαιναν μέρα με την ημέρα. «Νous avons maintenant de la chance», έγραφε ο Γερμανός θεωρητικός του σοσιαλισμού, που όποτε ενθουσιαζόταν κατέφευγε στα γαλλικά. Όπως υπενθυμίζει όμως στην Γκάρντιαν ο ιστορικός Τρίστραμ Χαντ, συντάκτης μιας βιογραφίας του Ένγκελς που θα κυκλοφορήσει σε λίγους μήνες από τις εκδόσεις Ρenguin, το προλεταριάτο δεν ανταποκρίθηκε ούτε αυτή τη φορά στο κάλεσμα της ιστορίας. «Ακόμα δεν υπάρχουν ενδείξεις της επανάστασης», σημείωνε απογοητευμένος στις αρχές του 1858 ο ίδιος άνθρωπος, αποδίδοντας αυτή την αποτυχία στην εξαχρείωση των ηθών που είχε προκαλέσει η μακρά περίοδος ευημερίας.

Οι εργάτες δεν θα έπαιρναν τα όπλα ούτε την επόμενη δεκαετία, όταν θα απολύονταν κατά δεκάδες χιλιάδες εξαιτίας της κατάρρευσης της βαμβακοβιομηχανίας. «Η επαναστατική ενέργεια του αγγλικού προλεταριάτου εξατμίστηκε εντελώς», θα καταλήξει αποκαρδιωμένος ο Ένγκελς. Ο Μαρξ θα περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής του προσπαθώντας να εξηγήσει τις διαδοχικές αναγεννήσεις του καπιταλισμού. Οι οικονομικές κρίσεις θα συνεχιστούν. Κι ίσως μια μέρα, οι προβλέψεις κάποιας Διεθνούς (της Πέμπτης, της Έκτης) να βγουν αληθινές. Το σίγουρο είναι ότι στην Ελλάδα η επανάσταση θα αργήσει. Γιατί την ώρα που το διεθνές προλεταριάτο θα εξαπολύει την τελική του επίθεση, οι Έλληνες σύντροφοι θα κάνουν ουρές μπροστά στα βενζινάδικα.

5 Comments:

At 26/9/08 3:13 μ.μ., Blogger kyprianos said...

Γιατί να ξεσηκωθεί το "προλεταριάτο" (sic); Για να αλλάξει αφεντικά; Μάλλον, απίθανο φαίνεται. Το έκανε μια φορά, έπαθε κι έμαθε. Τι Γιάννης (γιάνκης) τι Γιαννόφσκυ; Οι καιροί άλλαξαν και οι προλετάριοι όλου του (δυτικού) κόσμου ενώθηκαν πλέον. Οι μόνοι που μένουν απ'έξω, είναι οι συμπαθείς ,κατά τα άλλα, μουτζούρηδες των Εξαρχείων και των πέριξ τριόδων. Που εξαντλούν την "επανάσταση" με αφίσες και μπόλικη βρώμα στους τοίχους. Όχιμόνο εδώ, αλλά και σε όλο τον δυτικοθρεμένο πλανήτη.

 
At 26/9/08 8:42 μ.μ., Blogger nik-athenian said...

Μιχάλη, εσύ που παρακολουθείς τον ξένο τύπο, αν πάρει το μάτι σου ότι ξεκινάει η προλεταριακή επανάσταση, ειδοποίησέ με σε παρακαλώ μήπως προλάβω ν' αγοράσω φτηνά μετοχές της σίτυ γκρουπ.
Καθόσον η επανάσταση θα χρειαστεί χρήματα και τα χρήματα θα τους τα δανείσουν βέβαια οι ίδιοι οι καπιταλιστές.

 
At 27/9/08 12:52 π.μ., Blogger Μαύρο πρόβατο said...

Φίλτατε Μιχάλη,

οπωσδήποτε εκτιμά κανείς το θάρρος σου να συντάξεις ένα σκωπτικό κείμενο περί Ένγκελς, Μαρξ και λοιπών κλασσικών. Θέλει δηλαδή κότσια τέτοιους καιρούς, τέτοια πλακίτσα - κι από την άλλη, αυτό είναι ένδειξη βέβαιου ιπποτισμού, αν σκεφτεί κανείς οτι το εύκολο γέλιο θα έβγαινε εξεφτελίζοντας τους παραμυθάδες της ελεύθερης αγοράς που πέρασαν κι αυτοί στ'απούλητα, ή τους Κεϋνσιανούς που έθριψαν, βάλε/βγάλε απ'το ντουλάπι.

Μέχρι εκεί όμως, γιατί αν ισχυρίζεσαι οτι ο καπιταλισμός θα ξεπεράσει την τρέχουσα κρίση του επειδή είναι αιώνιος, κινδυνεύεις να βάλεις το στοίχημα πολλές φορές για να το χάσεις μια και για πάντα... Να διατηρείς μια τέτοια άποψη, είναι, όπως θα έλεγε και ο Μπαλζάκ, entretenir une danseuse. Ακριβό, πολύ ακριβό...

-Προς το παρόν, καμμία είδηση για επικείμενη κατάρρευση του συστήματος, που μάλλον από ανατροπή θα πάει, εφόσον τη σκαπουλάρει ο πλανήτης.
Κάτι ειδησάρια από τον ακήρυκτο πόλεμο ΗΠΑ-Πακιστάν όμως, είναι ανησυχητικά, όχι;

 
At 28/9/08 11:05 π.μ., Blogger Μιχάλης Μητσός said...

Αγαπητέ μου Μαυροπρόβατε, μακρυά από μένα τέτοιες φιλοδοξίες. Γνωριζόμαστε πια καλά για να γνωρίζεις ότι σε αυτόν το χώρο μεταφέρω απόψεις που βρίσκω ενδιαφέρουσες, "πασπαλισμένες" με μια προσωπική ματιά. Σήμερα, λοιπόν, μετέφερα την άποψη ενός (σχετικά νεαρού, είναι αλήθεια) βιογράφου του Ενγκελς, όπως δημοσιεύτηκε στην "υπεράνω υποψίας" Γκάρντιαν.
Αυτό που δεν κατάλαβα είναι: αμφισβητείς την ακρίβεια των συγκεκριμένων επιστολών του Ενγκελς; Η μήπως τα όσα ακολούθησαν;

 
At 29/9/08 1:30 μ.μ., Blogger Μαύρο πρόβατο said...

Ομολογώ Μιχάλη οτι από το κείμενο δεν κατάλαβα ακριβώς τι παραθέτει ο συγγραφέας από επιστολές του Ένγκελς, και τι του καταλογίζει ο ίδιος. Σε κάθε περίπτωση, κανένα "πραγματολογικό" στοιχείο δε μπορεί να αμφισβητηθεί, ούτε να παραποιηθεί: με ένα κλικ, έχεις τα πρωτότυπα κείμενα στην οθώνη σου...

Οπότε μπαίνουμε στο ζήτημα: ανάμεσα στους ενθουσιασμούς και τις απογοητεύσεις, την αναμονή και τη βιασύνη, όπως τέλος πάντων εκφράζονται στην επιστολογραφία του, τι πίστευε για την ανατροπή του καπιταλισμού ο συγγραφέας του "πόλεμου των χωρικών";

Το συμπέρασμα είναι sans appel: το έργο που άφησε ο φίλος του Μαρξ, πάνω απ'όλα η κεντρική τους προσέγγιση στην Ιστορική εξέλιξη, δεν έχει σχέση με την καρικατούρα που σχεδιάζει το κείμενο, το "this time, nothing can go wrong" του συμπαθούς κογιότ για την προσδοκούμενη καταστροφή του αλώβητου μπιπ-μπιπ... Είναι δηλαδή τόσο άσχετα, που το κείμενο μού απαγορεύει να διαθέσω άλλο χρόνο για το βιβλίο αυτό...

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home